Dijital Ürün Pasaportu (DPP) nedir?

Dijital Ürün Pasaportu (Di­gital Product Passport), bir ürünün bütün yaşam döngüsü­nün dijital olarak izlenmesini sağlayan ve ürünün yaşamı bo­yunca erişilebilir olan bir bilgi kaydıdır.

Bu dijital kimlik, değer zin­cirinde ürünün şeffaflığını ve takip edilebilirliğini sağlar: ürünün nerede üretildiği, bi­leşenleri, hangi malzemelerin kullanıldığı, bakım koşulları, onarılıp onarılamayacağı, ona­rılabiliyorsa onarım geçmişi, geri dönüştürülüp dönüştürü­lemeyeceği, karbon ayak izi gi­bi bilgileri içerir. DPP’de yer alacak bilgiler ürün grubuna göre değişir. Hangi ürün için hangi bilgilerin zorunlu oldu­ğu, Avrupa Komisyonu’nun çı­karacağı ayrıntılı düzenleme­lerle belirlenir.

DPP’nin amacı, hem çevre­sel sürdürülebilirliği sağla­mak, hem de tüketicinin güç­lendirilmesini, döngüsel eko­nominin desteklenmesini ve piyasa gözetiminin daha etkin hale getirilmesini sağlamaktır. DPP sayesinde, işletmeler te­darik zincirlerini daha şeffaf yöneterek yeni iş modelleri ya­ratma; tüketiciler daha bilinç­li tercihler yapma; kamu ida­releri ise ürünleri daha etkin kontrol imkanına ulaşmakta­dır. Bu nedenle, düzenleme­nin farklı alanlarda tutarlı ve uyumlu şekilde uygulanması büyük önem taşımaktadır.

DPP teknik olarak nasıl çalışacak?

Dijital Ürün Pasaportu, da­ğıtık (decentralised) bir ve­ri mimarisi ile AB düzeyinde kurulan bir doğrulama altya­pısının birlikte çalıştığı hibrit bir modele dayanır. Her ürün için benzersiz bir ürün kimli­ği oluşturulur. Bu kimlik, ürün üzerinde veya ambalajında yer alan QR kod, 2D barkod, NFC ya da RFID gibi makinece oku­nabilir bir veri taşıyıcıyla iliş­kilendirilir. Pasaporta erişim kolay ve ücretsiz olmak zorun­dadır.

Ürüne ait teknik ve sürdü­rülebilirlik verileri, üretici ve­ya yetkilendirdiği hizmet sağ­layıcı tarafından tutulur. 19 Temmuz 2026’ya kadar ku­rulması gereken AB düzeyin­de merkezi DPP Sicili’nde en azından benzersiz ürün kim­likleri saklanır; tüm teknik ürün verileri merkezi olarak depolanmaz. Ürünü piyasa­ya arz eden ekonomik işletme, ilgili kimlik verilerini Sicil’e yükler. Sicil, ürün kimlikleri­nin doğrulanmasını ve piyasa gözetimi ile gümrük kontrol­lerinin etkinliğini destekleyen bir altyapı işlevi görür.

DPP verilerine erişim rol bazlıdır. Tüketiciler temel ürün bilgilerine erişirken, pi­yasa gözetim ve gümrük ma­kamları daha kapsamlı tek­nik verilere ulaşabilir. Erişim kapsamı, ürün grubu bazında çıkarılacak ikincil düzenleme­lerle belirlenir.

Veri formatları ve erişim ku­rallarına ilişkin teknik çalış­malar CEN/CENELEC bün­yesinde yürütülmektedir. Bu kapsamda yayımlanan CWA 18040 ve benzeri teknik ça­lışmalar bağlayıcı bir stan­dart niteliği taşımamakla bir­likte, Avrupa Komisyonu’nun DPP’ye ilişkin ikincil düzenle­meleri hazırlanırken referans alınan teknik çerçeveler ara­sında yer almaktadır. Bağla­yıcı teknik gereklilikler, ürün bazında çıkarılacak delegated act’lerle belirlenecektir.

DPP’nin uygulanmasında sorumlu kim?

DPP’nin oluşturulmasından asıl sorumlu olan, ürünü piya­saya arz eden veya kullanıma sunan işletmedir. Bu her za­man üretici olmayabilir; itha­latçı, marka sahibi veya ürü­nün sahibi konumundaki tüzel kişi de olabilir.

Ürün AB dışında üretilmiş olsa bile, o ürün ESPR kapsa­mına giriyorsa DPP zorunlu­luğu doğar. Bu nedenle, Tür­kiye veya başka bir devlette üretim yapan firmaların da bu sisteme hazırlık yapması ge­rekmektedir. Ayrıca, ithalatçı ve satıcılar ürün piyasaya sü­rülmeden önce DPP’nin mev­cut olup olmadığını kontrol etmekle yükümlüdürler. Ge­rekliliklere uymayan ürünler satılamaz ve ilgili denetim ma­kamları tarafından işleme tabi tutulabilir.

Her ürün için DPP şart mı?

Kısa cevap: Henüz tüm ürün­ler için değil. Çünkü, DPP’nin hukuki temelini oluşturan ESPR (Sürdürülebilir Ürün­ler için Eko-Tasarım Tüzüğü) bir çerçeve tüzüktür. DPP zo­runluluğu ürün bazında, ilgili ikincil düzenleme yayımlan­dığında başlar. İlk zorunlu ör­nek, 18 Şubat 2027’den itiba­ren belirli büyük bataryalardır (Reg. 2023/1542). Burada ka­demeli bir geçiş öngörülmek­tedir.

Hangi ürün grupları için eko-tasarım kurallarının han­gi yıllarda çıkarılmasının planlandığını, ESPR Çalışma Programı’ndan hareketle şu şekilde sıralanabilir: Tekstil ve hazır giyim için 2026, las­tikler için 2027, mobilya için 2028 ve yataklar için 2029 yı­lı hedeflenmektedir. Ara ürün­ler bakımından demir-çelik için bu yıl, alüminyum için 2027 yılı öngörülmektedir. Bu tarihler, kuralların yayım­lanmasının planlandığı yılları göstermektedir; şirketlerin fi­ilen yükümlü olacağı tarih ay­rıca belirlenecektir.

İşletmelerimiz ne yapmalı?

DPP ürünle ilgili olduğun­dan, işletme büyüklüğüne bağ­lı bir yükümlülük değildir. An­cak AB, özellikle KOBİ’ler için geçişi kolaylaştırıcı araçlar geliştirmektedir (teknik reh­berlik, açık kaynaklı araçlar vb.).

İşletmelerimizin:

Hangi ürünlerinin kapsama gireceğini düzenli takip etme­si,

Tedarik zinciri verilerini standarda uygun hale getirme­si, Ürün ve ambalaj tasarımını mevzuatla uyumlu kılması,

Veri güvenliği ve erişim yö­netimini güçlendirmesi gerekmektedir.

DPP, bürokratik bir forma­lite değil, veri temelli yeni bir ticaret sistemidir. Hazırlıklı olan ihracatçı için bu sistem rekabet avantajına, hazırlıksız olan için ise yeni bir pazar ba­riyerine dönüşebilecektir

Kaynak: Dünya | Avukat Prof. Dr. Funda BAŞARAN YAVAŞLAR