Bu nedenle mevzuatımızda günlük çalışma süreleri kadar, vardiyalar arasındaki dinlenme süreleri de önem taşımaktadır. Bu husus işçi sağlığının korunması ve iş kazalarının önlenebilmesi açısından çalışanların yeterli sürelerde dinlendirilmesi ile yakından ilişkilidir.
Dinlenme hakkı, yalnızca işçiye tanınmış bireysel bir menfaat değildir. Aynı zamanda çalışma barışını ve toplumsal refahı destekleyen temel bir sosyal haktır. Diğer yandan dinlenme hakkının anayasal bir hak olduğu da unutulmamalıdır.
İş Hukuku'nda günlük ara dinlenmeleri, hafta tatili, yıllık ücretli izin ve vardiyalar arası dinlenme süreleri gibi düzenlemeler de bu hakkın çalışma hayatındaki somut yansımalarıdır.
4857 sayılı İş Kanunu uyarınca günlük çalışma süresi kural olarak en fazla 11 saat olabilmektedir. Günlük 11 saati aşan çalışmalar ise mevzuata aykırılık oluşturmakta ve aşan kısım yasak çalışma olarak nitelendirilmektedir. Bu nedenle işverenlerin vardiya planlamasını yaparken yalnızca toplam çalışma süresini değil, işçinin dinlenme süresini de dikkate almaları esastır.
İşçi, postalar halinde çalışılmayan durumlarda, normal günlük çalışmasını tamamladıktan sonra en az 12 saat kesintisiz dinlendirilmeden yeni çalışma gününe başlatılmamalıdır. Bu süre, işçinin yeniden iş görme edimini yerine getirebilmesi ve sağlığının tehlikeye düşmemesi için gerekli asgari toparlanma süresi olarak kabul edilmektedir. Özellikle yoğun tempolu işyerlerinde bu kurala uyulmaması iş sağlığı ve güvenliği ve İş Kanunu açısından risk doğurmaktadır.
İşyerinde çalışma düzeni postalar (vardiyalar) halinde yürütülüyorsa, posta değişimlerinde uygulanacak dinlenme süresi farklılık göstermektedir. Bu durumda işçilerin vardiya değişimleri arasında en az 11 saat kesintisiz dinlendirilmesi gerekmektedir. Vardiyalı çalışma sistemlerinde bu süreye uyulmaması, denetimlerde sıklıkla tespit edilen aykırılıklar arasında yer almaktadır.
Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Posta Değişiminde Dinlenme Süresi" başlıklı 9'uncu maddesinde yer alan hüküm aşağıdaki gibidir:
"Posta değişiminde işçiler sürekli olarak en az on bir saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz. Bu hüküm, postası değiştirilen işçilere de uygulanır."
Diğer yandan gece çalışmaları bakımından ayrıca özel sınırlamalar bulunmaktadır. Gece dönemi genel olarak akşam 20.00 ile sabah 06.00 saatleri arasındaki süreyi kapsamaktadır. Gece çalışmasının kural olarak 7,5 saati aşmaması gerekmektedir.
Ancak, turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması koşuluyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Gece çalışması, istisnai faaliyet kapsamında yapılsa da her hâlükârda en fazla 11 saate kadar yapılabilmektedir.
Bu nedenle işverenlerin vardiya çizelgelerini hazırlarken çalışma süreleri, gece çalışması sınırları ve vardiyalar arası dinlenme sürelerini birlikte değerlendirmeleri gerekmektedir. Puantaj kayıtları, vardiya listeleri ve giriş-çıkış kayıtlarının da bu sisteme uygun şekilde tutulması önem arz etmektedir. Nitekim, çalışma sürelerinin mevzuata uygun şekilde belirlenmesi kadar, bu sürelerin eksiksiz biçimde kayıt altına alınması ve işyerinde yasak çalışma yaptırılmaması işverenlerin yükümlülükleri arasındadır.
Örneğin, işyerinde kesintisiz üç vardiya çalışıldığı durumlarda (08:00-16:00 / 16:00-00:00 / 00:00-08:00) işçinin 08:00-16:00 vardiyasında çalıştıktan sonra 00:00-08:00 vardiyasında yeniden çalışmaya başlaması mümkün olmayacaktır. Aksi durumda dinlenme sürelerine riayet edilmediği sonucu gündeme gelecektir.
Sonuç olarak, iki vardiya arası dinlenme süresi yalnızca organizasyonel bir konu değil, doğrudan işçi sağlığı ve mevzuata uyum meselesidir. Normal çalışma düzeninde en az 12 saat, postalar halinde çalışmada ise en az 11 saat kesintisiz dinlenme sağlanması gerekmektedir. Bu nedenle işverenlerin çalışma planlamasını yasal sınırlar içinde yapmaları idari yaptırımların ve iş kazalarının önlenmesine de katkı sağlayacaktır.