Şu anda etiketlerin saldırısı altındayız. Üzerimize üzerimize geliyorlar. Dar gelirli isen muhatap dahi olmuyorlar. Merakım şudur; halkı aç iken israf rekorları kıran kamu, geceleri rahat uyuyor mu?
Bir ürünü üç beş yere bakmadan alan var mı içinizde? Zira fiyatlar arasındaki uçurum öylesine açılmış durumda ki bunu yapmak zorunluluk haline geldi. Et, peynir, tavuk neredeyse ulaşılmaz noktalarda... Bir TV sokak röportajında çocuk, babasına şunu iç acıtıcı soruyu soruyordu; “biz peynirle küstük mü?”
Konfüçyüs der ki “ya ip kısadır ya da kuyu derin”. Bizde ikisi aynı anda gerçekleşiyor. İp kısa; bize verilen ücretler yetmiyor. Kuyu derin; enflasyon sandığımızdan çok daha fazla yüksek. Hal böyle olunca fiyatlandırma davranış bozukluğu diye tanımladıkları iş etiğindeki çürümeye tanık oluyoruz.
HEM İP KISA HEM KUYU DERİN
Hepimiz şahsi bütçe açığı ile karşılaştık. Buna rağmen satın almama ve yaramaz etiketleri cezalandırma konusunda adım atmış değiliz. Tüketici olarak güç birliği yapmak ve fiyatları düşürmeye yönelik kolektif çaba göstermek, bu süreçte atılabilecek en mantıklı adımlardan biri.
Yüksek enflasyonun baskısı altında, bilinçli tüketim ve israfın önlenmesi daha da önem kazanıyor. Bir tezgâhta 75 lira olan ürünü, yandaki tezgâhta 175 lira olarak görmenin hiçbir ekonomik, sosyal, ahlaki gerekçesi olamaz. Fiyatlandırmada davranışı bozulanın fiyakasını ancak tüketiciler bozabilir.
İKİ SORU İKİ CEVAP / Kişisel bütçeye dair…
Enflasyon bize bir şey kazandırdı mı?
Enflasyon hayatımıza matematiğin girmesini sağladı. “5’ten 4 çıkınca 1 kalır” gerçeğini öğrendik. Şimdi her alışverişte, her bütçe planlamasında finansal okuryazarlık karşımıza çıkıyor.
Hak talep etmeden sorun çözülür mü?
Fiyat artışı dalgası, tüm kesimlere yayıldı ve tüketici davranışlarını hızla değiştirdi. Pandemi bizi eve kapattı; enflasyon ise cüzdana hapsetti. Birinden aşı ile kurtulduk ama enflasyondan kurtulamadık.
NOT
EY KAMU BİZ VATANDAŞIZ VE AÇLIK ÇEKİYORUZ NE YAPMAYI DÜŞÜNÜYORSUN?
Sanki hepimiz Acun Ilıcalı'nın 'Survivor Türkiye' adasına taşınmışız gibi bir hayat yaşıyoruz. Her gün yeni bir mücadele, sağ kalmak için güç topluyor ve her birimiz kendi içimizdeki yarışmacıyı keşfediyoruz. Yarışmanın tek amacı var; adadan sürgün edilmemek… Yani hayatta kalabilmek…
KİŞİSEL BÜTÇE AÇIĞI LÛGATI
Hane geliri: Bir eve giren tüm gelirlerin toplamı… Genelde yoksulluk sınırı olarak da bilinir
Hane gideri: Tüm harcamaların (kira, gıda, ulaşım vs.) toplamı… Endeks sepeti diye bilinir
Bütçe açığı: Haneye giren tüm gelirler ile haneden çıkan tüm harcamalar arasındaki fark
Borç kamburu: Gelir ve gideri dengelemek için dışarıdan alınan finansman desteği
Şeref OĞUZ-Ekonomim
