Teşviki, hak edene, hak ettiğince vermek yetmiyor aynı zamanda onu takip etmek gerekiyor. Türkiye’de teşvik bolluğu var ve takip alışkanlığı yok. Kaynak sınırlı, iştah yüksek ve rekabet yaman…
Neyi beslersen, onu büyütürsün. Teşvik, bir besleme türüdür. Sözel beslersin; motivasyon olur. İnsan neyi anarsa onu sever, neyi severse onu anar. Bu da teşvikin manevi boyutudur ki ihmale gelmez. Medyanın gündeminde olmak, halkın dikkatine gelmek, tam da bu tür sözel teşvikin tanımına girer.
Ancak maddi teşvik, büyümenin fiziki adımlarını oluşturur. Fidanı ağaca çeviren… Can suyu yanı sıra onu sürekli sulamak, budamak, bakım yapmaktır. Sektörlerin, şirketlerin, kurumların ve şahısların teşviki bu yüzden hayatidir. Büyümesini, serpilmesini, gelişmesini istiyorsan, fiziki teşvik sunmalısın.
TEŞVİK GEREKLİ AMA KİME, NE KADAR?
Türkiye, pek çok açıdan teşvik cennetidir diyebiliriz. Neredeyse her alanda ya bir teşvik modeli veya bir teşvik programı vardır. Hiç kimse “efendim teşvik yok, gelişemiyorum” diyemez. İyi de buna rağmen memleketi hali? Teşvik mi yetersiz, yöntemi mi hatalı, miktarı mı az, edilen mi yanlış?
Aslında hepsi veya hiç biri demeliyim. Vahşi sulama misali, elindeki kısıtlı suyu, hiçbir öncelik gözetmeden toprağa salarsan, ihtiyacı olsun olmasın demezsin; ürününden olursun, toprağı da kireçlersin. Yerli yerinde… Haddini aşmadan. Zira biliyoruz ki haddini aşan teşvik, zıddına döner.
İKİ SORU İKİ CEVAP / Vahşi teşvike dair…
Teşvikle en hızlı kim büyür?
Tüm sektörler “beni de teşvik et” diye haykırırken elindeki kaynağı kime yönlendirmelisin? Görünen o ki ihracat ilk sırada… Zira döviz kazandırıyor ve ülkenin öncelikli ihtiyacı bu… Diğeri üreten tarım…
Bunun için ne yapmalı?
Sektör belirlemek yetmez, bu teşvikin hangi firmaya, hangi miktarda ve hangi sürede yapılması gerektiği de hayatidir. Aynı sektörde olmasına rağmen firma vardır, azcık teşvikle take off yapacaktır.
NOT
TEŞVİK ÖNCELİKLİ SEKTÖRLER İÇİN KRİTER NE OLMALI?
Akıllı teşvik bileşenlerine gelince; 1-kimin, neyi, nasıl yaptığına dair güncel ve doğru bir envanter, 2-Akıl ve vicdan komisyonu ki bu sayede teşvik kişisel olmaktan çıkar, partizanlıktan uzaklaşır, yandaşa gitmez, yerini bulur, 3-Takip ve denetim. Eğer teşviki verip unutursan, o teşvik verimli kullanılamaz.
TEŞVİK LÛGATI
Adil teşvik: Üretebilmek için gereken miktar. Proje odaklı işlerde fevkalade verimlidir
Seyyanen teşvik: Testiyi kıran ile suyu getiren ayırt etmeden teşvik dağıtmak, zarar ziyandır
Yandaşa teşvik: Siyasi, yandaş, akraba kişi, sektöre ve şirketlere aktarılan bir nevi hibe, zarardır
Veri odaklı teşvik: Hangi sektöre, ürüne veya girişime, ne teşvik verileceğinin veriyle saptanması
Şeref OĞUZ-Ekonomim