Sosyal Güvenlik Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından geliştirilen ISCO-08 (Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması) modelini referans almaktadır. Mesleklerin sınıflandırılmasında bu kodlar esas alınmaktadır.
Sigortalılara ait meslek kodlarının, işyerinde fiilen yapılan işle uyumlu biçimde bildirilmesi işveren açısından yasal bir yükümlülüktür. Meslek kodu bildirimi yalnızca işe giriş aşamasında belirlenen ve sabit kalan bir bilgi değildir. Bu nedenle iş ilişkisinin devamı boyunca çalışanların görev, unvan ve sorumluluklarında meydana gelen değişikliklere paralel olarak güncel tutulmalıdır.
Nitekim çalışanların terfi etmesi, görev yerinin veya fonksiyonunun değişmesi, farklı bir birimde çalışmaya başlaması ya da iş tanımının kapsamının genişlemesi gibi durumlar, meslek kodunun yeniden değerlendirilmesini ve gerektiğinde güncellenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu güncelleme, kayıtların gerçeği yansıtması bağlamında önemlidir. Bu nedenle olası denetimlerde, sigortalının fiilen yaptığı iş ile bildirilen meslek kodu arasındaki uyum incelenmektedir.
İşverenler, meslek kodu güncellemesini elektronik ortamda işe giriş bildirgesi üzerinden yapabilmektedir. Ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumuna dilekçe verilerek meslek kodunun güncellenmesi mümkündür.
İşverenin sigortalıya ilişkin meslek adı ve kodunu geçmişe dönük olarak değiştirmek istemesi halinde, bu talep denetime tabi tutulmadan işleme alınmakta ve herhangi bir idari para cezası uygulanmamaktadır. Bu uygulamadaki esas amaç meslek kodlarının yapılan iş ile uyumlu olmasını sağlamaktır.
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından meslek kodunun gerçeğe aykırı bildirildiğinin tespit edilmesi halinde, işyeri bazında ve her bir beyanname dönemi için idari para cezası uygulanmaktadır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 2020/08 sayılı İdari Para Cezaları Genelgesi uyarınca, muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde çalışanların fiilen yaptıkları işe uygun olmayan meslek adı ve kodunun bildirilmesi idari para cezasını gündeme getirmektedir. Bu durumda, gerçeğe aykırı bildirim yapılan her bir sigortalı için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanmaktadır.
2026 yılı için meslek kodunun gerçeğe aykırı bildirilmesine bağlı idari para cezasının tespit edilmesinde asgari ücret esas alındığından yeni asgari ücret üzerinden hesaplama idari para cezası tutarı belirlenmektedir.
2026 yılında brüt asgari ücret aylık 33.030 TL olarak belirlenmiştir. 5510 sayılı Kanun ve 2020/08 sayılı Genelge'ye göre idari para cezası, her bir sigortalı için asgari ücretin onda biri tutarındadır. Bu durumda 2026 için meslek kodunun hatalı bildirilmesinin tespit edilmesi halinde idari para cezası tutarı 3.303 TL'dir.
Sonuç olarak, sigortalılara ait meslek kodlarının doğru ve güncel şekilde bildirilmesi işverenlerin mevzuata uyum yükümlülüğünün bir parçasıdır. Ayrıca idari yaptırım riskinin önlenmesi açısından değerlidir. İş ilişkisinin kurulmasıyla birlikte yapılan meslek kodu bildiriminin, çalışma süresi boyunca ortaya çıkan görev değişiklikleri ve fiili çalışma koşulları dikkate alınarak güncellenmesi gerekmektedir. Aksi halde kayıtların gerçeği yansıtmaması, denetimlerde tespit edilmesi halinde idari para cezalarına ve hukuki uyuşmazlıklara yol açabilecektir.
Diğer yandan meslek kodunun doğru bildirilmesi çalışan açısından da önem arz etmektedir. Çalışanın mesleki deneyiminin resmi kayıtlara doğru yansıması, kariyer geçmişinin belgelenmesi ve bazı meslek gruplarına bağlı hakların belirlenmesi bakımından önemlidir. Bu bağlamda meslek kodu bildirimi yalnızca idari bir yükümlülük olarak değil, işçi ve işveren bakımından hak ve sorumlulukları etkileyen temel bir kayıt unsuru olarak ele alınmalıdır.
