Meta, ABD'de çocukların gizliliğini ihlal ettiği ve genç kullanıcıları platformlarda daha uzun süre tutmak için bağımlılık yaratıcı özellikler kullandığı iddialarıyla kritik bir davayla karşı karşıya. Aralarında California ve New York'un da bulunduğu 30 eyaletin açtığı davanın Meta aleyhine sonuçlanması halinde Instagram ve Facebook'un yıllardır kullanılan bazı temel özelliklerinde köklü değişikliklere gidilmesi gündeme gelebilir.
30 eyalet Meta'ya karşı
Dava, 30 ABD eyaletinin 2023 yılında Meta'ya karşı başlattığı hukuki sürece dayanıyor. Eyaletler, şirketin çocukların korunmasına ilişkin federal ve yerel gizlilik yasalarını birçok kez ihlal ettiğini öne sürüyor.
Davacı eyaletlerin talepleri yalnızca maddi yaptırımlarla sınırlı değil. Meta'dan talep edilen tutarın 1 trilyon dolara kadar çıkabileceği belirtilirken, Instagram ve Facebook'un çalışma biçiminin değiştirilmesi de isteniyor.
Davayı kritik hale getiren başlıklardan biri de bu talepler. Meta'nın kaybetmesi durumunda özellikle genç kullanıcıların Instagram ve Facebook deneyimi önemli ölçüde değişebilir.
Beğeni sayıları ve sonsuz kaydırma kaldırılabilir
Eyaletlerin talepleri arasında Instagram ve Facebook'taki beğeni sayılarının kaldırılması ve kullanıcıların sürekli yeni içeriklerle karşılaştığı "sonsuz kaydırma" özelliğine son verilmesi bulunuyor.
Bunun yanı sıra genç kullanıcılar için ebeveyn doğrulaması getirilmesi ve şirketin "dopamini manipüle eden öneri algoritmaları" olarak nitelendirilen sistemlerinin değiştirilmesi talep ediliyor.
Fotoğraflarda kullanıcıların dış görünüşünü değiştiren bazı filtrelerin kaldırılması, videoların otomatik oynatılmasının sona erdirilmesi ve bir kullanıcının birden fazla hesap oluşturmasının engellenmesi de talepler arasında.
Eyaletler ayrıca Instagram Stories gibi belirli süre sonunda kaybolan paylaşımların kaldırılmasını istiyor.
Meta gençleri platformda tutmakla suçlanıyor
Davacı eyaletler, söz konusu özelliklerin kullanıcıları, özellikle de çocuklar ve gençleri, platformlarda mümkün olduğunca sık ve uzun süre tutacak şekilde tasarlandığını savunuyor.
Meta'nın sık gönderilen bildirimler gibi uygulamalarla genç kullanıcıların Instagram ve Facebook'ta geçirdikleri süreyi azaltmasını da zorlaştırdığı iddia ediliyor.
Eyaletlerin iddiasına göre şirket, kullanıcı sayısını ve ticari faaliyetlerini büyütmek amacıyla çocuk ve genç kullanıcıları platformlarına bağlayacak yöntemlere başvurdu.
Meta ise suçlamaları reddediyor.
Şirketten yapılan açıklamada, "Bu iddialara kesinlikle katılmıyoruz ve kanıtların gençleri destekleme konusundaki uzun süredir devam eden kararlılığımızı ortaya koyacağından eminiz" denildi.
Daha önce 942 milyon dolarlık ceza çıktı
Meta'nın karşı karşıya olduğu hukuki baskı bu davayla sınırlı değil. New Mexico'da görülen başka bir davada şirkete toplam 942 milyon dolar para cezası verilmiş ve Instagram ile Facebook'ta önemli değişiklikler yapılmasına hükmedilmişti.
Yargıç Bryan Biedscheid, 18 yaşından küçük kullanıcılar için beğeni sayılarının kaldırılmasına, gençlerin platformlar üzerinden çıplaklık içeren görüntüler gönderip almasının engellenmesine ve uygulamaların anlık bildirimlerinin belirli saatlerle sınırlandırılmasına karar vermişti.
Yargıç ayrıca Meta'yı toplum üzerinde oluşturduğu etkiler nedeniyle "kamuya zarar veren unsur" olarak nitelendirmişti. Meta ise karara itiraz edeceğini açıklamıştı.
ABD genelinde değişiklik gündeme gelebilir
New Mexico'daki karar yalnızca eyalet sınırları içinde değişiklik yapılmasını gerektirirken, 30 eyalet tarafından açılan yeni davanın kapsamı çok daha geniş.
Davaya katılan eyaletler ABD nüfusunun yaklaşık üçte ikisini temsil ediyor. Bu nedenle Meta'nın davayı kaybetmesi durumunda değişikliklerin yalnızca belirli eyaletlerle sınırlı tutulması yerine ABD genelinde uygulanması gündeme gelebilir.
Böyle bir karar, Instagram ve Facebook'un yıllardır değişmeyen kullanıcı deneyiminin önemli ölçüde yeniden tasarlanması anlamına gelebilir.
Meta'nın kendi araştırmaları da dosyada
Davada gençlerin sosyal medya kullanımı üzerindeki psikolojik etkiler de önemli yer tutuyor.
Avukatlar, Meta'nın şirket içi araştırmalarına dikkat çekerek beğeni sayılarının kullanıcılar arasında "sosyal karşılaştırmayı" artırabildiğini savunuyor.
Şirketin araştırmalarında Instagram kaynaklı sosyal karşılaştırmanın artan yalnızlık, olumsuz beden algısı ve kötü ruh haliyle bağlantılı olduğuna ilişkin bulgular bulunduğu belirtiliyor. Meta'nın dava kapsamında 2 milyondan fazla belgeyi teslim ettiği aktarılıyor.
30 eyaletin avukatları şimdi federal başyargıç Yvonne Gonzalez Rogers'ın önünde Meta'nın platformlarının gençler üzerindeki etkilerine ilişkin iddialarını ortaya koyacak. Davanın şirket aleyhine sonuçlanması halinde Instagram ve Facebook'ta beğeni sayılarından algoritmalara, Stories'den sonsuz kaydırmaya kadar çok sayıda temel özelliğin geleceği tartışmaya açılabilir.
