Halka kapalı anonim şirketlerde pay senedi sahibi olmak sadece sermaye koymuş olmak anlamına gelmez; pay senetleri aynı zamanda o şirketin mülkiyetine ve kârına ortak olma hakkı veren kıymetli evraktır.
1. Yönetim Kuruluna Aday Gösterme Hakkı
Pay senedi sahibi belirli koşullarda, şirketin yönetim kuruluna aday gösterme hakkına sahiptir. Bu koşulları şöyle özetleyebiliriz:
- Payların çoğunluğuna sahip olan ortaklar, yönetim kuruluna aday gösterme hakkına sahiptir.
- Eğer şirkette imtiyazlı paylar varsa yönetim kuruluna aday gösterme hakkı, genellikle bu payların sahiplerine tanınır.
2. Genel Kurula Katılma ve Oy Kullanma Hakkı
Pay senedi sahibinin, şirketin en üst karar organı olan genel kurul toplantılarına katılma ve oy kullanma hakkı vardır.
- Her pay sahibi, sermayesindeki pay oranına göre oy kullanabilir.
- Bazı şirketlerde “imtiyazlı pay, diğer adıyla altın hisse” uygulaması vardır: Bu durumda imtiyazlı pay sahibine oy hakkı açısından farklılık tanınabilir.
3. Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı
Pay senedi sahibinin şirket hakkında bilgi edinme ve belgeleri inceleme hakları vardır. Böylece şirketin mali durumu, yönetim faaliyetleri ve finansal tabloları konusunda gerekli bilgilere erişebilirler.
- Şirketin faaliyet raporları ve finansal belgeler genel kurul öncesinde pay sahiplerinin incelemesine sunulur.
- Pay sahipleri şirketin mali tablolarını ve yönetim raporlarını inceleyebilir.
Bilgi alma ve inceleme hakkı, pay sahibinin bilinçli karar almasını sağlar ve yönetim üzerinde bir kontrol mekanizması oluşturur.
4. Rüçhan Hakkı
Şirket; sermayesini artırmaya karar verdiğinde, mevcut pay sahiplerine rüçhan hakkı, bir başka deyişle yeni payları öncelikle satın alma hakkı tanınır. Bu hak sayesinde;
- Sermaye artırımı sonucunda ortakların pay oranının seyrelmesi engellenebilir.
- Mevcut ortakların, şirketin büyüme sürecine sermaye artırımı yoluyla katılma imkanı olur.
- Ortaklık oranı korunabilir.
5. Tasfiye Bakiyesine Katılma Hakkı
Eğer bir şirketin tasfiyesi söz konusu olursa (şirketin faaliyetleri sona erdirilir, borçları kapatılır, varlıkları elden çıkarılırsa) pay sahibi geriye kalan bakiyeden pay alır.
- Öncelikle tüm alacaklar ve yükümlülükler karşılanır.
- Ardından, tasfiye bakiyesi varsa bu tutar pay sahiplerine dağıtılır.
Bu hak, şirketin sona ermesi durumunda pay sahiplerinin korunmasına dönük önemli bir mekanizmadır.
6. Azlık Pay Sahiplerinin Hakları
Azlık (payların en az %10’una sahip olan) pay sahiplerine özel bazı haklar vardır:
- Genel kurulun toplanmasını talep edebilirler.
- Özel denetçi atanmasını isteyebilirler.
- Finansal tabloların ertelenmesini isteyebilirler.
7. Kâr Payı (Temettü) Hakkı
Temettü hakkı, anonim şirketin yıl sonunda elde ettiği kârdan pay elde etme hakkıdır. Pay sahipleri sahip oldukları paylar oranında kârdan da pay alırlar. Mesela şirket pay başına 10 TL kâr payı dağıtıyorsa ve bir ortağın 1.000 payı varsa 10.000 TL tutarında kâr payı alacaktır.
Kâr payı, genel kurul kararıyla dağıtılır ve duruma göre nakit ya da bedelsiz hisse şeklinde verilebilir.
Sonuç
Pay senedi sahibi olmak, sadece bir yatırım veya sermaye katkısından ibaret değildir; şirket yönetiminden finansal kararlara, büyüme süreçlerinden tasfiye aşamasına kadar geniş bir yelpazede etkili haklar sunar. Bu hakları bilmek, hem şirket içindeki konumunuzu güçlendirir hem de daha bilinçli kararlar almanıza yardımcı olur.
