Kurumlar vergisi sisteminde istisna müessesesi, belirli ekonomik faaliyetlerin, işlemlerin veya kazanç unsurlarının vergilendirme dışında bırakılması suretiyle ekonomik, mali ve sosyal amaçların gerçekleştirilmesini hedefleyen bir vergi politikası aracı olmakla birlikte, istisnanın kapsamının belirlenmesi kadar, istisna konusu faaliyet ve işlemlerden doğan zararların vergisel sonuçlarının nasıl tayin edileceği de kurum kazancının doğru tespit edilmesi bakımından önem taşımaktadır. Özellikle 7524 sayılı Kanun ile ihdas edilen yurt içi asgari kurumlar vergisi uygulamasının 2025 hesap döneminden itibaren yürürlüğe girmesi, istisna kapsamındaki kazanç ve zararların kendi aralarında mahsup edilmesine ilişkin tartışmayı, daha önce çoğunlukla beyanname tekniği ve vergi matrahının tespiti düzleminde değerlendirilen bir mesele olmaktan çıkararak doğrudan ödenecek verginin miktarını etkileyen yapısal bir vergi hukuku dinamiğine dönüştürmüştür.

Bu çerçevede, 24 Mayıs 2026 tarihli ve 33263 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 25 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’ne eklenen 5.18 numaralı bölümde, kurumlar vergisi istisnaları faaliyet esaslı ve işlem esaslı olmak üzere iki ayrı kategoriye ayrılmış, faaliyet esaslı istisnalarda aynı istisna konusundaki faaliyetlerden kaynaklanan kâr ve zararların bir bütün olarak değerlendirilmesi benimsenirken, işlem esaslı istisnalarda her bir işlemin kendi ekonomik ve vergisel sonucu itibarıyla bağımsız biçimde ele alınması öngörülmüştür.

Buna ilişkin eleştirel mecra sunduğumuz yazımızda, söz konusu ayrımın normatif dayanağı, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5’inci maddesinin üçüncü fıkrası ile 32/C maddesi arasındaki sistematik ilişki, verginin kanuniliği ilkesi, mali tabloların gerçeğe uygun sunumu, ekonomik bütünlük ve vergilendirmede simetri ilkeleri çerçevesinde incelenmekte, işlem esaslı istisnalardan kaynaklanan zararların kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınmasının doğurabileceği sonuçlar, yalnızca beyanname üzerindeki teknik bir kayıt farklılığı olarak değil, vergi yükünün ekonomik mahiyetini değiştiren bir uygulama olarak değerlendirilmektedir.

İstisna Hukukunda Yeni Bir Dönem Ve Kâr-Zarar İlişkisinin Yeniden Tanımlanması

Vergi hukukunun ekonomik gerçeklikle kurduğu ilişkinin en hassas noktalarından birini, vergiye tabi kazancın belirlenmesi sırasında hangi gelir unsurlarının dikkate alınacağı, hangi giderlerin indirilebileceği ve hangi ekonomik sonuçların vergisel hesaplamanın dışında bırakılacağına ilişkin normatif tercihlerin oluşturduğu dikkate alındığında, kurumlar vergisi istisnalarının yalnızca belirli kazançları vergi dışına çıkaran teknik düzenlemeler şeklinde değerlendirilmesi, bu müesseselerin işletmelerin yatırım kararları, sermaye tahsisleri, risk yönetimi ve finansal raporlama süreçleri üzerindeki etkilerini açıklamak bakımından yeterli değildir.

Zira bir istisnanın hukuki ve ekonomik sonuçları, yalnızca istisna kapsamındaki kazancın vergiye tabi tutulmamasıyla sınırlı olmayıp, bu kazancın elde edilmesi sırasında katlanılan giderlerin, başarısızlıkla sonuçlanan yatırımların, zarar doğuran işlemlerin ve aynı faaliyet alanında gerçekleşen farklı ekonomik sonuçların hangi yöntemle değerlendirileceğiyle birlikte anlam kazanmaktadır. Başka bir ifadeyle, vergi sisteminin bir ekonomik faaliyetin olumlu sonucunu vergilendirme dışında bırakırken aynı faaliyetin olumsuz sonucunu da hangi ölçüde tanıyacağı, istisnanın kapsamından bağımsız düşünülemeyecek bir meseledir.

Bu mesele, özellikle yurt içi asgari kurumlar vergisinin yürürlüğe girmesiyle birlikte yeni bir boyut kazanmıştır. Çünkü klasik kurumlar vergisi hesaplamasında istisna kazançların kurum kazancından indirilmesi sonucunda ortaya çıkan matrah, istisna kapsamındaki zararların aynı kategori içerisinde değerlendirilmesinin ödenecek vergi üzerindeki etkisini çoğu zaman görünmez hâle getirebilmekteyken, asgari kurumlar vergisinin ticari bilanço kârı veya zararına kanunen kabul edilmeyen giderlerin eklenmesi üzerinden çalışan hesaplama mekanizması, söz konusu zararların hangi hukuki kategoriye yerleştirildiğini doğrudan vergi yükünü belirleyen bir değişkene dönüştürmektedir.

Nitekim 25 Seri No.lu Tebliğ ile getirilen düzenleme, ilk bakışta istisna uygulamalarında yeknesaklık sağlamak ve farklı nitelikteki kazanç unsurlarının birbirinden ayrıştırılmasını temin etmek amacı taşıyor görünmekle birlikte, faaliyet esaslı ve işlem esaslı istisnalar arasında kurduğu mahsup farklılığı nedeniyle, aynı hesap döneminde aynı mükellef tarafından gerçekleştirilen ve toplamda ekonomik bir bütün oluşturan işlemlerin, yalnızca hukuki sınıflandırma biçimleri nedeniyle farklı vergisel sonuçlara tabi tutulabilmesine imkân vermektedir.

Buradaki temel sorun, işlem esaslı istisna kapsamındaki zararın istisna dışı kazançtan indirilmemesi gerektiği yönündeki kanuni hükmün, aynı istisna kategorisi içerisinde yer alan başka bir işlemden doğan kazançla mahsup yapılmasını da yasaklayacak biçimde yorumlanıp yorumlanamayacağıdır. Zira istisna kapsamındaki zararın genel kurum kazancından indirilmemesi ile aynı istisna rejimine tabi bir başka işlemden elde edilen kazançla ilişkilendirilerek değerlendirilmemesi, hukuki sonuçları bakımından birbirinden ayrılması gereken iki farklı düzlemdir.

Bu günkü yazımızla, söz konusu ayrımı merkeze alarak, istisna hukukunda kâr ve zarar ilişkisinin titizlikle değerlendirilmesi gerektiği düşüncesinden hareket edilmekte ve özellikle işlem esaslı istisna zararlarının kanunen kabul edilmeyen gider olarak beyan edilmesinin asgari kurumlar vergisi üzerindeki etkileri eleştirel bir perspektifle incelenmektedir.

25 Seri No.lu Tebliğ İle Getirilen Sınıflandırmanın Hukuki Ve Teknik Çerçevesi

  • Faaliyet esaslı istisna ile işlem esaslı istisna arasındaki temel ayrım

25 Seri No.lu Tebliğ’in 5.18 numaralı bölümünde benimsenen yaklaşımın temelinde, kurumlar vergisi istisnasının belirli bir faaliyete özgülenmiş olması hâlinde ilgili faaliyetin bir bütün olarak değerlendirilmesi, buna karşılık işlem bazında uygulanan istisnalarda kazanç ve istisna tutarının her bir işlem özelinde belirlenmesi düşüncesi bulunmaktadır.

Bu kapsamda faaliyet esaslı istisnalar, aynı istisna konusuna giren faaliyetlerin hesap dönemi itibarıyla birlikte değerlendirilmesi sonucunda ortaya çıkan net kazanç üzerinden uygulanırken, işlem esaslı istisnalarda her bir işlemden doğan kazanç veya zarar ayrı ayrı dikkate alınmaktadır. Tebliğde teknoloji geliştirme bölgelerinde yürütülen faaliyetler, yurt dışı şube kazançları, yurt dışı inşaat ve teknik hizmetler, eğitim ve öğretim kazançları ile serbest bölgelerde elde edilen kazançlar faaliyet esaslı istisnalara örnek gösterilmiştir.

Buna karşılık iştirak kazançları, emisyon primi, iştirak hissesi ve taşınmaz satış kazançları, borçlu durumda olan kurumların belirli varlıklarının bankalara devrinden doğan kazançlar ve sat-kirala-geri al işlemleri işlem esaslı istisnalar kapsamında değerlendirilmiştir.

Bu sınıflandırmanın teknik gerekçesi, bir faaliyetin ekonomik sonuçlarının dönemsel bütünlük içerisinde ortaya çıkması ile belirli bir hukuki işlemin sonucunun bağımsız olarak tespit edilebilmesi arasındaki farklılığa dayandırılabilir. Bununla birlikte, burada gözden kaçırılmaması gereken husus, ekonomik bütünlük ile hukuki işlem bağımsızlığının her zaman birbirini dışlayan kavramlar olmadığıdır.

Örneğin bir şirketin aktifinde bulunan iki ayrı taşınmazı aynı bankaya olan borcunun tasfiyesi amacıyla aynı hesap döneminde devretmesi, hukuken iki ayrı satış işlemi meydana getirmekle birlikte, ekonomik açıdan tek bir borç yapılandırma stratejisinin ve aynı finansal yükümlülüğün tasfiyesine yönelik bütünleşik bir kararın parçaları olabilir. Bu durumda işlemlerin hukuki bağımsızlığı, ekonomik amaç ve sonuç bakımından mutlaka birbirinden kopuk değerlendirilmesini gerektirmeyebilir.

Dolayısıyla sınıflandırmanın yalnızca işlemin hukuki formuna dayanılarak yapılması, vergi hukukunun ekonomik gerçekliği esas alan yorum ilkesiyle zaman zaman gerilim yaratabilecek bir sonuç doğurmaktadır.

  • Kanuni düzenleme ile idari düzenleme arasındaki ilişkinin sınırları

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, kurumların kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarına ilişkin giderlerinin veya istisna kapsamındaki faaliyetlerinden doğan zararlarının istisna dışı kurum kazancından indirilmesinin kabul edilmeyeceği hükme bağlanmıştır.

Bu hükmün temel amacı, vergilendirme dışında bırakılan kazançların elde edilmesine ilişkin gider ve zararların, vergiye tabi kazançları azaltmak amacıyla kullanılmasının önüne geçilmesidir. Başka bir ifadeyle kanun koyucu, mükellefin vergiden istisna edilen bir ekonomik alanın olumsuz sonuçlarını genel kurum kazancına aktararak çifte avantaj elde etmesini engellemeyi hedeflemiştir.

Ancak kanun metninin lafzı incelendiğinde, istisna kapsamındaki zararların istisna dışı kurum kazancından indirilemeyeceği belirtilmiş; aynı istisna rejimine tabi kazanç ve zararların kendi aralarında mahsup edilip edilemeyeceği ise açıkça ve bütün istisna türlerini kapsayacak biçimde düzenlenmemiştir.

İşte tartışmanın asıl başlangıç noktası burasıdır.

Kanun koyucunun istisna kapsamındaki zararların genel kurum kazancına aktarılmasını engellemesi, aynı istisna alanı içerisinde elde edilen kazançların belirlenmesi sırasında zararların dikkate alınmasını da engellediği anlamına gelmemelidir. Çünkü ilk durumda söz konusu olan, istisna dışındaki kazancın azaltılması, ikinci durumda ise istisnaya konu kazancın gerçek ve net tutarının belirlenmesidir.

Bu iki işlem arasında hukuki ve hesaplama tekniği bakımından esaslı bir fark bulunmaktadır.

Bununla birlikte idarenin 5520 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan istisnaların uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi çerçevesinde yayımladığı tebliğ ile hangi istisna türünde kazanç ve zararların birlikte değerlendirileceğini açıklığa kavuşturması mümkündür. Ne var ki bu yetkinin, kanunun öngörmediği yeni bir vergisel yükümlülük yaratacak veya kanunda açıkça düzenlenmeyen bir mahsup yasağını genişletecek biçimde kullanılıp kullanılamayacağı azami dikkat gerektirmektedir.

Bu nedenle 25 Seri No.lu Tebliğ’in 5.18 numaralı bölümünün değerlendirilmesinde, idarenin açıklayıcı düzenleme yetkisi ile verginin asli unsurlarını belirleme yetkisi arasındaki sınırın titizlikle korunması gerekir.

Burada savunulması gereken yaklaşım, tebliğin bütünüyle hukuka aykırı olduğu şeklinde kategorik bir yargı değil, tebliğ hükümlerinin kanuni dayanağı aşacak biçimde genişletici sonuçlar doğurması hâlinde, bu sonuçların kanunilik ilkesi yönünden ayrıca denetlenmesi gerektiğidir.

İstisna Zararlarının Mahsubunda Hukuki Simetri Sorunu

  • İstisna kazancın brüt değil, ekonomik mahiyeti itibarıyla net kazanç olarak değerlendirilmesi gerekliliği

Vergi hukukunda kazanç kavramının yalnızca gelir unsurunun elde edilmesiyle açıklanamayacağı, bu gelirin elde edilmesi için katlanılan maliyet ve giderlerin de dikkate alınması suretiyle gerçek ekonomik sonucun belirlenmesi gerektiği, kurum kazancının tespitine ilişkin temel yaklaşımın doğal bir sonucudur. Bu bakımdan, bir istisna uygulamasında kazanç unsurunun belirlenmesi sırasında ilgili faaliyetin veya işlemin ekonomik sonuçlarının hangi kapsamda dikkate alınacağı, istisnanın gerçek matrahını belirleyen temel parametrelerden biridir.

Özellikle faaliyet esaslı istisnalarda bu ilkenin açık biçimde uygulandığı görülmektedir. Bir teknoloji geliştirme bölgesinde yürütülen iki ayrı Ar-Ge projesinden birinin kâr, diğerinin zarar doğurması hâlinde, aynı istisna kapsamındaki faaliyetlerin birlikte değerlendirilmesi ve net kazancın belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. Bu yaklaşım, istisnanın yalnızca başarılı projenin gelirine değil, aynı faaliyet alanındaki ekonomik bütünün sonucuna uygulanmasını sağlamaktadır.

Ancak işlem esaslı istisnalarda benzer bir ekonomik değerlendirme yapılmadığında, ortaya farklı bir sonuç çıkmaktadır. Aynı kurumun aynı hesap döneminde gerçekleştirdiği iki taşınmaz satışından birincisinin kâr, diğerinin zarar doğurması durumunda, kârlı satışın istisnadan yararlanması, zararlı satışın ise kanunen kabul edilmeyen gider olarak beyan edilmesi öngörülmektedir.

Burada dikkat çekici olan, mükellefin toplam ekonomik faaliyet sonucunun pozitif veya negatif olmasından ziyade, işlemlerin her birinin ayrı hukuki kimliğinin vergisel sonuca esas alınmasıdır.

Oysa istisna kapsamındaki kazancın belirlenmesinde esas alınan ekonomik değer ile bu kazancın ortaya çıkması için katlanılan maliyet ve risklerin birbirinden tamamen koparılması, kazanç kavramının ekonomik mahiyetini zayıflatabilir. Zira bir işlemden elde edilen istisna kazancın vergilendirme dışı bırakılması, o işlemin bütün ekonomik sonuçlarının göz ardı edilmesini zorunlu kılmaz.

Bu noktada önemli olan, istisna kapsamındaki işlemin doğrudan maliyetleri ile aynı işlem grubuna veya aynı ekonomik amaca bağlı diğer işlemlerin zararları arasındaki ilişkinin objektif ölçütlerle belirlenmesidir.

Dolayısıyla her bir işlemin bağımsız değerlendirilmesi gerektiği kabul edilse bile, aynı ekonomik faaliyetin ayrılmaz parçalarını oluşturan işlemler arasında mahsup yapılmasının kategorik biçimde reddedilmesi, ekonomik bütünlük ilkesinin gerektirdiği değerlendirmeyi sınırlayabilir.

  • Kazançta istisna, zararda KKEG= Tek taraflı vergisel sonuç doğuran yaklaşım

İşlem esaslı istisnalara ilişkin düzenlemenin en fazla tartışılması gereken yönü, kârlı işlemin sonucunun vergilendirme dışında bırakılması karşısında, zararlı işlemin sonucunun kanunen kabul edilmeyen gider olarak değerlendirilmesidir.

Bu yaklaşımın teknik olarak dayandırıldığı temel düşünce, istisna kapsamında bulunan işlemin zararının istisna dışı kurum kazancını azaltmasına izin verilmemesidir. Ancak zarar tutarının beyannamede KKEG olarak dikkate alınmasının, yalnızca genel kurum kazancından indirim yasağını uygulamakla sınırlı kalmadığı, asgari kurumlar vergisi hesaplamasında da ilave bir matrah etkisi meydana getirebildiği gözden uzak tutulmamalıdır.

Başka bir ifadeyle, işlem esaslı istisna zararının KKEG olarak sınıflandırılması, zararın vergi matrahından indirilememesi sonucunu aşarak, ticari bilanço kârı veya zararına eklenen bir unsur hâline gelmesine ve bu suretle asgari kurumlar vergisinin hesaplanmasında dikkate alınmasına yol açabilmektedir.

Burada ortaya çıkan temel çelişki şudur:

Mükellef, bir taraftan istisna kapsamındaki zararı kurumlar vergisi matrahından indirememekte, diğer taraftan aynı zarar KKEG olarak dikkate alındığında asgari kurumlar vergisi matrahının oluşumuna veya yükselmesine katkıda bulunabilmektedir.

Bu durum, zararın vergi matrahını azaltıcı etkisinin ortadan kaldırılmasıyla yetinilmeyip, zararın varlığının mükellef aleyhine ikinci bir vergisel sonuç doğurması ihtimalini gündeme getirmektedir.

Elbette KKEG niteliğindeki her unsurun asgari kurumlar vergisi hesaplamasına etkisinin aynı hukuki gerekçeyle açıklanması mümkün değildir. Ancak burada tartışılması gereken, ekonomik açıdan gerçekleşmiş ve istisna kapsamındaki bir işlemden kaynaklanmış zararın, yalnızca mahsup yasağının uygulanması amacıyla KKEG kategorisine taşınmasının, asgari verginin matrah mantığıyla ne ölçüde bağdaştığıdır.

Çünkü bir zarar unsurunun kurum kazancından indirilememesi ile bu zararın sanki işletme tarafından katlanılmamış veya ekonomik anlamda gider niteliği taşımayan bir unsurmuş gibi asgari vergi matrahına eklenmesi aynı hukuki işlem değildir.

  • Mahsup yasağı ile KKEG uygulamasının birbirinden ayrılması

Bu noktada özellikle altı çizilmesi gereken husus, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan indirilememe yasağının, her durumda zararın muhasebe ve mali tablo niteliğinin ortadan kaldırılması şeklinde yorumlanamayacağıdır.

KKEG kavramı, vergi mevzuatı bakımından ticari kârın tespitinde gider olarak dikkate alınan veya muhasebe kayıtlarında gider niteliği taşıyan bir unsurun, vergi matrahının belirlenmesinde indirimi kabul edilmeyen bölümünü ifade etmektedir. Bu nedenle muhasebe kayıtlarında gider olarak yer alan bir zararın vergi beyannamesinde KKEG olarak gösterilmesi, o zararın ticari faaliyet bakımından gerçekleşmediği veya ekonomik kayıp oluşturmadığı anlamına gelmez.

Ancak vergi beyannamesinde KKEG olarak gösterilen tutarın asgari kurumlar vergisi hesaplamasına etkisi, bu muhasebe-vergi ayrımının çok daha dikkatli değerlendirilmesini gerektirmektedir.

Burada iki ayrı hesaplama katmanının birbirine karıştırılmaması gerekir:

  • Birinci katmanda, istisna kapsamındaki zararın genel kurumlar vergisi matrahından indirilip indirilemeyeceği belirlenir.

  • İkinci katmanda, aynı zarar unsurunun asgari kurumlar vergisinin hesaplanmasında hangi hukuki ve teknik sonuçları doğuracağı değerlendirilir.

Birinci katmandaki indirilemezlik, ikinci katmanda mutlaka aynı sonucun doğması gerektiğini kendiliğinden ortaya koymaz. İkinci katmanın hukuki dayanağı ve hesaplama mantığı, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32/C maddesi ile bu maddeye ilişkin düzenlemeler çerçevesinde ayrıca incelenmelidir.

İşte bu ayrım, asgari kurumlar vergisi uygulamasında istisna zararlarının KKEG olarak beyan edilmesine ilişkin tartışmanın çözümünde belirleyici önemdedir.

Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisinin Yapısı Ve İstisna Zararlarının Matraha Etkisi

  • Asgari kurumlar vergisinin amacı ile hesaplama mekanizması arasındaki ilişki

7524 sayılı Kanun ile Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen 32/C maddesi kapsamında ihdas edilen yurt içi asgari kurumlar vergisi, kurumlar vergisi mükelleflerinin belirli istisna ve indirimlerden yararlanmak suretiyle hesapladıkları verginin belirli bir seviyenin altına düşmesini önlemeye yönelik bir vergi güvenliği mekanizmasıdır.

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan 2026 yılı Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi Rehberi’nde de düzenlemenin temel amacının, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancı üzerinden belirlenen asgari vergi düzeyinin korunması olduğu açıklanmıştır. Rehberde, ticari bilanço kârı veya zararına KKEG tutarlarının eklenmesi ve mevzuatın izin verdiği istisna ve indirimlerin düşülmesi suretiyle asgari kurumlar vergisi matrahına ulaşıldığı belirtilmektedir.

Bu sistemin temelinde, vergi teşvikleri ve istisnalarından yararlanan mükelleflerin belirli bir asgari vergi yükü altında kalmasının sağlanması düşüncesi bulunmaktadır.

Ancak asgari vergi mekanizmasının uygulanmasında, vergi matrahına eklenen her unsurun hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi gerekir. Zira asgari verginin hesaplanmasında kullanılan ticari bilanço kârı veya zararına KKEG’lerin eklenmesi yöntemi, KKEG niteliğindeki her unsurun ekonomik mahiyeti ve hangi istisna rejimiyle ilişkili olduğu dikkate alınmaksızın mekanik biçimde uygulanırsa, düzenlemenin hedeflediği vergi güvenliği ile ortaya çıkan fiilî vergi yükü arasında orantısızlık meydana gelebilir.

Özellikle istisna kapsamındaki işlemlerden doğan zararların KKEG olarak dikkate alınması, asgari kurumlar vergisinin matrahını yükselten bir unsur hâline geldiğinde, asgari verginin istisna kazançlardan kaynaklanan düşük vergi yükünü dengeleme amacının ötesine geçen sonuçlar doğurabilmektedir.

Bu bakımdan asgari kurumlar vergisinin yalnızca hesaplama formülüne bakılarak değerlendirilmesi yeterli olmayıp, formüle dâhil edilen unsurların hangi ekonomik ve hukuki olaylardan kaynaklandığının da incelenmesi zorunludur.

  • Aynı ekonomik sonucun farklı sınıflandırma nedeniyle farklı vergi yükü doğurması

Konunun daha iyi iletmemiz bakımından, Tebliğ’de de yer alan örnek üzerinden devam edelim. (B) A.Ş. aktifinde yer alan iki ayrı taşınmazı bankaya olan borcuna karşılık alacaklı bankaya 2025 hesap döneminde satmıştır. Söz konusu satış işlemlerinin birincisinden 3.500.000 TL kazanç elde etmiş, ikincisinden ise 1.500.000 TL zarar doğmuştur. 25 Seri No.lu Tebliğ’in işlem esaslı istisna yaklaşımına göre, ilk işlemden doğan 3.500.000 TL kazanç istisna kapsamında değerlendirilirken, ikinci işlemden kaynaklanan 1.500.000 TL zarar KKEG olarak beyan edilecektir. Buna karşılık söz konusu işlemlerden doğan kazanç ve zararların kendi aralarında mahsup edilmesine izin verilmesi durumunda, istisna kapsamındaki net kazanç 2.000.000 TL olarak dikkate alınacaktır.

Örnek olayın vergisel karşılaştırması

  • İlk olarak tebliğ örneğine göre, işlem esaslı istisna zararlarının beyannamede KKEG olarak yer alması durumunda;

Kurumlar Vergisi

Asgari Kurumlar Vergisi

Ticari Bilanço Karı

2.000.000

2.000.000

KKEG

1.500.000

1.500.000

Bankaya Taşınmaz Satış Kazancı İstisnası 5/1-f

-3.500.000

0,00

Kar/Zarar

0,00

3.500.000

Kurumlar Vergisi Matrahı

0,00

3.500.000

Hesaplanan Kurumlar Vergisi

0,00

(3.500.000*%10)=350.000

Ödenecek Kurumlar Vergisi

350.000

  • Şayet istisna kar- zararlarına mahsup imkânı verilseydi;

Kurumlar Vergisi

Asgari Kurumlar Vergisi

Ticari Bilanço Karı

2.000.000

2.000.000

KKEG

0,00

0,00

Bankaya Taşınmaz Satış Kazancı İstisnası 5/1-f

-2.000.000

0,00

Kar/Zarar

0,00

2.000.000

Kurumlar Vergisi Matrahı

0,00

2.000.000

Hesaplanan Kurumlar Vergisi

0,00

(3.500.000*%10)=200.000

Ödenecek Kurumlar Vergisi

200.000

Görüleceği üzere, ödenecek vergi farklı çıkmaktadır. İlk bakışta her iki yöntemde de işletmenin ekonomik faaliyetleri sonucunda 2.000.000 TL net kazanç elde ettiği düşünülebilir. Ancak asgari kurumlar vergisi uygulamasında işlem zararının KKEG olarak gösterilmesi, ticari bilanço kârına eklenecek bir unsur oluşturduğundan, iki hesaplama arasında farklılık meydana gelebilmektedir.

Bu noktada özellikle belirtilmelidir ki, söz konusu farklılık yalnızca istisna tutarının farklı gösterilmesinden ibaret değildir. Aynı zamanda asgari kurumlar vergisi matrahının oluşumunda kullanılan verilerin niteliğini ve tutarını da değiştirmektedir.

Dolayısıyla vergisel sonuç, ekonomik kazancın büyüklüğünden ziyade, kazanç ve zararların hangi istisna sınıflandırmasına tabi tutulduğuna bağlı olarak değişebilmektedir.

  • Asgari verginin ekonomik kaybı ikinci kez dikkate alan bir mekanizmaya dönüşmesi riski

Asgari kurumlar vergisinin, istisna ve indirimlerden kaynaklanan vergi avantajlarının belirli ölçüde sınırlandırılması amacı taşıdığı açıktır. Bununla birlikte, istisna kapsamındaki işlem zararının KKEG olarak asgari vergi matrahına eklenmesi, verginin ekonomik mahiyetine ilişkin yeni bir tartışma doğurmaktadır.

Çünkü burada vergiye konu edilen unsur, mükellefin elde ettiği yeni bir gelir veya ekonomik değer artışı değildir. Aksine, mükellefin bir işlem sonucunda katlandığı ve ticari bilançosuna zarar olarak yansıyan ekonomik kayıptır.

Bu durumda şu sorunun cevaplandırılması gerekir:

  • Bir ekonomik kaybın genel kurumlar vergisi matrahından indirilmemesi ile aynı ekonomik kaybın asgari kurumlar vergisi matrahını artıran bir unsura dönüştürülmesi, vergi güvenliği amacıyla ne ölçüde açıklanabilir?

Bu sorunun cevabı, asgari kurumlar vergisinin matrahının hangi unsurlardan oluştuğuna ve KKEG eklemesinin kanuni dayanağına bağlıdır. Kanun koyucunun KKEG’leri hesaplamaya dâhil etmesi, idarenin bunları kapsam ve mahiyet yönünden ayrım gözetmeksizin genişletici biçimde yorumlayabileceği anlamına gelmemelidir.

Aksi takdirde asgari kurumlar vergisi, istisna edilen kazançların belirli bir asgari düzeyde vergilendirilmesini sağlayan bir güvenlik mekanizması olmaktan çıkarak, istisna kapsamındaki ekonomik kayıpların da vergi yüküne dönüştürülebildiği bir hesaplama sistemine dönüşebilir.

  • Bununla birlikte, asgari vergi matrahının ticari bilanço kârı veya zararına KKEG eklenerek oluşturulması, kanun koyucunun bilinçli olarak tercih ettiği teknik bir yöntemdir. Bu nedenle her KKEG’nin asgari vergi hesabına etkisinin hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşmak doğru değildir. Tartışma, istisna kapsamındaki zararların hangi şartlarda KKEG niteliği taşıdığı ve bu niteliğin 32/C maddesi karşısında nasıl sonuç doğuracağı noktasında yoğunlaştırılmalıdır…..

Konunun mali tablolar, faaliyet ve işlem ayrımının ekonomik gerçeklik perspektifleri, uygulamada ortaya çıkabilecek sorunlar, çözüm önerileri, karşıt görüşler başlıklarına ilişkin detaylar devam yazımızda…

Ekonomim.com | Burcu ALPTEKİN - Vergi Başmüfettişi