İşletmelerin büyü­meleri, yatırım ve üretim yapmaları, istihdam olanakları sağlamaları ve fi­nansmana daha kolay ve daha düşük ma­liyetle erişebilmesi için öz kaynaklarını güçlendirmeleri gerekmektedir.

Serma­ye piyasası; işletmelere gerek payların halka arzı gerekse borçlanma aracı ihracı yoluyla kaynak temini konusunda birçok alternatif sunmaktadır. Payların halka arzı, şirket sermayesini oluşturan mev­cut paylarının veya sermaye artışı yapı­larak ihraç edilecek yeni payların halka satılmasıdır. Borsa İstanbul’da işlem gö­rebilmek için halka arz izahnamesinin SPK tarafından onaylanması, şirket pay­larının halka arz edilmesi ve sonrasında payların Borsa kotuna alınması gerek­mektedir.

Halka arz süreci

Şirket paylarının halka arz edilip iş­lem görmesi için aşağıdaki adımların ta­mamlanması gerekmektedir.

-SPK’ya başvuru

-Borsa İstanbul Grubuna başvuru

-SPK ve Borsa İstanbul uzmanlarının şirketi incelemeleri

-Borsa İstanbul tarafından şirketin işlem görebileceği pazarın belirlenmesi

-SPK tarafından izahnamenin onay­lanması

-Satış süreci, dağıtım esasları, satış sonuçlarının duyurulması

-Borsa kotuna alınma ve payların iş­lem görmeye başlaması

Payların halka arzına onay verilmesi süreci SPK’nın, Borsa’da kota alınma ve işlem görme süreci ise Borsa İstanbul’un incelemesine tabidir.

Halka arzda; ortaklara ait mevcut pay­ların halka arzı, sermaye artırımı yoluy­la ihraç edilecek payların halka arzı veya iki yöntemin birlikte kullanılması seçe­neklerinden biri kullanılabilir.

Halka arz edilen kurumlarda vergi avantajı

7256 sayılı Kanunla, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32. maddesine ekleme ya­pılarak, finansal kuruluşlar hariç, payla­rını asgari yüzde 20 oranında halka arz eden şirketler için halka arzdan itiba­ren beş hesap dönemi boyunca kurumlar vergisi oranı 2 puan indirimli olarak uy­gulanması yürürlüğe girmiş bulunmak­tadır. Söz konusu düzenleme; 01.01.2021 tarihinden, özel hesap dönemine tabi olan mükelleflerde ise 2021 takvim yı­lında başlayan özel hesap döneminin ba­şından itibaren elde edilen kazançlara uygulanacaktır. 2 puanlık vergi indiri­minden faydalanmak isteyen kurumla­rın başlangıçta halka kapalı olması ge­rekmektedir. Söz konusu maddenin yü­rürlük tarihi olan 17.11.2020 tarihinden önce paylarını halka arz etmiş olanlar şirketlerin bu indirimden faydalanmala­rı mümkün değildir.

Halka arz oranı önemli

Kurumlar vergisi oranının indirim­li olarak uygulanmasının bir diğer şar­tı; şirketlerin paylarını en az yüzde 20 oranında halka arz etmeleridir. %20’lik oranın hesabında halka arz edilen tutar­la birlikte ulaşılan toplam sermaye tu­tarı dikkate alınacaktır. En az yüzde 20 oranındaki halka açıklığın, ilk defa hal­ka arzın gerçekleştiği hesap dönemin­den itibaren beş hesap dönemi boyunca korunması gerekmektedir. Bu şartın ih­lal edilmesi halinde indirimli vergi ora­nı uygulaması nedeniyle zamanında ta­hakkuk ettirilmemiş vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faizi ile birlikte tahsil edilecektir.

Finansal kuruluşlara vergi avantajı yok

Bankalar, finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri, finansman şirketle­ri, ödeme ve elektronik para kuruluşları, yetkili döviz müesseseleri, varlık yöne­tim şirketleri, sermaye piyasası kurum­ları ile sigorta ve reasürans şirketleri ve emeklilik şirketleri indirimli oran uygu­lamasından yararlanamazlar.

Dünya | Mahmut Bülent YILDIRIM