Üç yaşını doldurmamış bir çocuğun evlat edinilmesi durumunda, çocuğun aileye uyumunun desteklenmesi ve bakımının sağlanabilmesi amacıyla analık hali izni, yarım çalışma, ücretsiz izin ve kısmi süreli çalışma gibi önemli haklardan yararlanılması mümkündür.
MAZERET İZNİ
4857 sayılı İş Kanunu'nun ek 2'nci maddesine göre işçiye evlat edinmesi halinde üç gün ücretli mazeret izni verilmelidir. Bu hak bakımından kadın veya erkek işçi ayrımı bulunmamaktadır. Ayrıca üç günlük mazeret izni için çocuğun üç yaşından küçük olması yönünde bir şart da öngörülmemiştir. Dolayısıyla evlat edinen işçi, üç günlük ücretli mazeret izninden yararlanabilecektir.
ANALIK İZNİ
İş Kanunu'nun 74'üncü maddesi uyarınca, üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen eşlerden birinin veya çocuğu tek başına evlat edinen işçinin, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık izni hakkı bulunmaktadır. Eşlerin birlikte evlat edinmesi durumunda ise sekiz haftalık izin eşlerden biri tarafından kullanılabilir.
YARIM ÇALIŞMA HAKKI
Sekiz haftalık analık izninin sona ermesiyle, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçiler talep etmeleri durumunda, haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkından yararlanabilir.
Yarım çalışma süreleri, birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün ve sonraki doğumlarda 180 gündür.
ÜCRETSİZ İZİN
Üç yaşını doldurmamış çocuğun evlat edinilmesi halinde eşlerden birine veya çocuğu tek başına evlat edinene, analık izninin bitiminden sonra talep etmesi durumunda 6 aya kadar ücretsiz izin verilmelidir. 6 aylık ücretsiz izin süresi, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmamaktadır.
Diğer yandan, işçi altı aylık sürenin tamamını kullanmak zorunda değildir. İhtiyacına göre daha kısa süreli ücretsiz izin talebinde bulunması her zaman mümkündür.
KISMİ SÜRELİ ÇALIŞMA HAKKI
Evlat edinen işçiye sağlanan önemli haklardan biri de çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilmesidir. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya tek başına evlat edinen işçi, çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren bu haktan yararlanabilir.
Kısmi süreli çalışma talebi, analık izni, yarım çalışma veya altı aya kadar ücretsiz iznin bitiminden sonra yapılabileceği gibi altı aylık ücretsiz izin tamamlanmadan da bu iznin kesilmesi suretiyle yapılabilir.
Yalnızca aşağıda sayılı işlerde kısmi süreli çalışma yapılabilmesi işverenin onayına bağlıdır:
* Özel sağlık kuruluşlarında mesul müdür, sorumlu hekim, laboratuvar sorumlusu ve benzeri şekilde tam zamanlı çalışması öngörülen sağlık hizmetleri işleri,
* Niteliği gereği işçilerin birbirini takip eden postalar (vardiyalar) halinde çalıştığı sanayi işleri,
* Niteliği itibarıyla 1 yıldan az süren mevsimlik, kampanya veya taahhüt işleri,
* İş süresinin haftanın çalışma günlerine bölünmesine işin niteliği bakımından uygun olmayan işler.
Çalışanın işi, yukarıda sayılı işler kapsamında değilse işveren tarafından evlat edinme sonrası kısmi süreli çalışma talebi karşılanmalıdır.
Kısmi süreli çalışmadan yararlanmak isteyen işçinin talebini en az bir ay önce yazılı olarak işverene bildirmesi gerekir.
KORUYUCU AİLE İÇİN ÜCRETSİZ İZİN
Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya tek başına koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra talebi üzerine 10 gün ücretsiz izin verilmelidir. Ancak bu düzenleme evlat edinmeye ilişkin bir hak değildir. Dolayısıyla evlat edinen işçinin, yalnızca evlat edinmesi nedeniyle ayrıca 10 günlük ücretsiz izin hakkı bulunduğu şeklinde değerlendirme yapılmamalıdır.
Sonuç olarak, evlat edinme durumunda işçinin üç günlük mazeret izni, çocuğun yaşı ve diğer şartlara bağlı olarak sekiz haftalık analık izni, yarım çalışma, altı aya kadar ücretsiz izin ve çocuğun ilköğretim çağına kadar kısmi süreli çalışma hakkı da bulunmaktadır. İşverenlerin özellikle çocuğun fiilen teslim edildiği tarihi, işçinin yazılı taleplerini ve kısmi süreli çalışmaya ilişkin özel şartları dikkate alarak süreci yürütmeleri uygun olacaktır.
