Banka kredisinin pahalı, teminat koşullarının ağır olduğu, finansmana erişimin her zaman sorun olduğu bir ekonomide bundan daha doğal ne olabilir?
Vergi uygulamasına bakınca cevap pek de öyle değil. Grup şirketleri birbirine borç verdiğinde, adeta banka kredisi kullanmamanın cezasını ödüyor. Üstelik bu ceza çoğu zaman kanunun açık hükmünden değil, idarenin zaman içinde değişen yorumlarından ve yargı daireleri arasındaki görüş ayrılıklarından doğuyor.
Uygulamada karşılaştığımız tabloyu madde madde ortaya koyalım. Sonra da okura şu soruyu soralım: Bu yüklerin hangisi gerçekten vergi güvenliği için gerekli?
Anlamsız uygulamalar
1 Faizsiz, kur farksız krediye "olmayan faiz" cezası
Yurt dışındaki grup şirketi Türkiye'deki şirkete faizsiz ve kur farksız kredi veriyor. İdare, emsal bedel üzerinden bir faiz hesaplanması gerektiğini ileri sürüyor. Sonuç: hiç ödenmemiş, hiç tahakkuk etmemiş bir faiz üzerinden, sorumlu sıfatıyla KDV ve vergi ziyaı cezalı tarhiyat.
Grup içinde finansman maliyetini düşürmek gibi ticari bir gerekçe olsa bile, idare bunun haklı bir nedene dayanıp dayanmadığına bakmıyor. KDV Kanunu'nun 27. maddesindeki emsal bedel bir vergi güvenliği önlemidir. Kaybedilecek bir verginin bulunmadığı durumda bu madde ceza aracına dönüşmemelidir.
2 Sözleşmeye zorlayıp damga vergisi almak
Yurt dışından kullanılacak grup kredisi için bankalar, sermaye hareketleri mevzuatı gereği yazılı bir kredi sözleşmesi istiyor. Sözleşme imzalandığı anda damga vergisi doğuyor. Bankalardan, yurt dışı kredi kuruluşlarından ve uluslararası kurumlardan alınan krediler için tanınan istisna ise grup şirketini kapsamıyor.
Yani mevzuat önce sözleşmeyi zorunlu kılıyor, sonra o sözleşmeyi vergiliyor. Kredi bedeli üzerinden alınan nispi vergi, küçük bir maliyet değil.
3 Ülkenin üçte ikisinde KDV yok, üçte birinde var mı?
Kanun, örtülü sermaye üzerinden ödenen faizi kurumlar vergisi açısından dağıtılmış kar payı sayıyor. İdare ise bu faizin finansman hizmeti bedeli olarak KDV'ye tabi olduğu görüşünde.
Yargıda tablo dağınık. Danıştay 9. Daire, faizin KDV'nin konusuna girmediği yönünde karar veriyor. Vergi Dava Daireleri Kurulu da bu yönde kararlar verdi. Danıştay 3. Daire ise KDV'ye tabi olduğu sonucuna ulaşmaya devam ediyor. Daireler arası iş bölümü bölgeye göre yapıldığı için, aynı işlemin vergilendirilip vergilendirilmeyeceği şirketin hangi bölgede olduğuna bağlı hale geliyor. Bir ülkede KDV'nin varlığı posta koduna göre değişebilir mi?
4 KDV var, ama indirimi yok
KDV'nin varlığı tartışılırken idare, borçlu şirketin örtülü sermaye faizi üzerinden ödediği KDV'nin indirimine de izin vermiyor. Gerekçe, faizin kanunen kabul edilmeyen gider olması (KDV Kanunu m.30/d).
Böylece aynı işlem bir tarafta KDV doğuran bir hizmet, diğer tarafta indirimi yasak bir yük olarak karşımıza çıkıyor. Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımında KDV indirimine imkân tanıyan kanun değişikliği, örtülü sermaye için yapılmadı. Oysa Mali İdare finansman gider kısıtlamasında kdv konusunu çözebilmişti.
5 Borçlu zararda ise istisna yok
Örtülü sermaye halinde borçlu şirket zararda ise, alacaklı şirket iştirak kazancı istisnasından yararlandırılmıyor. Vergi Dava Daireleri Kurulu da görüş değiştirerek Şubat 2025'te, düzeltmenin borçlunun vergisinin ödenmesine bağlı olduğu yönündeki koşulu benimsedi.
Peki borçlu yıllar sonra zararını eritip vergi ödemeye başladığında ne olacak? Alacaklı hangi yılın beyannamesini, hangi yolla düzeltecek? Bu arada zamanaşımı dolarsa düzeltme hakkı ne olacak? Bu soruların cevabı ne kanunda ne de tebliğde var.
Liste bununla da bitmiyor
6 Bankaya sıfır, kardeş şirkete yüzde 10 stopaj
Yurt dışındaki bankadan kullanılan kredinin faizinde stopaj oranı sıfır. Aynı krediyi finans kurumu olmayan grup şirketi verdiğinde oran yüzde 10'a çıkıyor. Kredinin kaynağı grup içi olduğu için değil, bankadan alınmadığı için daha pahalıya geliyor.
7 Yurt içinde: bankaya BSMV, kardeş şirkete yüzde 20 KDV
Banka kredisi faizinde KDV yok, daha düşük oranlı BSMV var. Grup şirketinin verdiği kredinin faizine ise yüzde 20 KDV hesaplanıyor. KDV'yi indirebilen borçlu için bu bir nakit akışı meselesi. İstisna kapsamında faaliyet gösteren, iade bekleyen ya da devreden KDV'si eriyemeyen şirket için ise doğrudan maliyet.
8 Aynı faize üç ayrı süzgeç
Grup içi faiz aynı anda üç ayrı süzgeci aşmak zorunda: örtülü sermaye (özkaynağın üç katı), transfer fiyatlandırması (emsal faiz) ve finansman gider kısıtlaması. Bu kısıtlamalar arasındaki uyum, mahsup ve sıralama kuralları net değil. Aynı gider birden fazla kez kanunen kabul edilmeyen gider sayılabiliyor ve mali yük katlanıyor.
9 Nakit havuzu: mevzuatta yok, incelemede var
Gelişmiş ekonomilerde grup likiditesinin standart aracı olan nakit havuzu (cash pooling) için bizde ne kanunda ne tebliğde bir düzenleme var. Günlük ve otomatik bakiye aktarımlarının her biri "kredi" mi, ortak cari hesap mı sayılacak? Emsal faiz neye göre belirlenecek? Damga vergisi olacak mı?
10 Ortak cari hesabında adat ve oran belirsizliği
Ortaklara ya da grup şirketlerine verilen borçlarda hangi faiz oranının "emsal" sayılacağı yıllarca tartışıldı. Şirketin kendi kredi maliyeti mi, TCMB oranları mı, piyasa ortalaması mı? Bu konu ancak yargı kararlarıyla netleşmeye başladı.
Sonuç: Kendi yağıyla kavrulmaya izin verin
Bu uygulamaların ortak noktası şu: Hepsi grup içi finansmanı banka kredisine göre daha pahalı, daha riskli ve daha belirsiz hale getiriyor. İdarenin aynı konuda zaman içinde farklı görüşler vermesi, yargı dairelerinin de birbirinden ayrılması mükellefi öngörülemez bir ortamda karar vermeye zorluyor. Anayasa'nın 73. maddesindeki kanunilik ilkesi, verginin sınırlarının idari yorumla değil kanunla çizilmesini emreder.
Ne yapılabilir? Birkaç basit adım bile ciddi rahatlama sağlar:
1 Kanunen kar payı sayılan örtülü sermaye faizinin KDV'nin konusu dışında olduğu açıklığa kavuşturulmalı, KDV hesaplanmışsa borçlunun indirim hakkı tanınmalıdır.
2 Faizsiz ve kur farksız grup içi borçlarda, emsal faiz üzerinden KDV ve ceza uygulanmamalıdır.
3 Grup içi krediler, damga vergisi istisnası ve stopaj oranı bakımından banka kredileriyle eşit sayılmalıdır.
4 Borçlu zararda olsa bile alacaklı tarafın elde ettiği gelirin iştirak kazancı olduğu kabulü çerçevesinde düzenleme yapılmalıdır.
5 Nakit havuzu ve ortak cari hesaplar için tanım, emsal faiz ve belge düzenini içeren bir düzenleme yapılmalı.
6 Geçmiş dönemler için sorun yaratmayacak, sorunu ileriye doğru çözerken geçmiş dönemi riskli hale getirmeyecek çözümler üretilmelidir.
Finansmana erişimin bu kadar zor olduğu bir dönemde, grup şirketlerinin birbirine destek olması teşvik edilmeli. Hiç olmazsa, grup şirketlerinin kendi yağlarıyla kavrulma çabalarının önündeki engeller kaldırılmalıdır.





