Ardından dava açma süresi işliyor; mükellef işlemi öğrendiğinde yargıya başvurma imkânını kaybetmiş olabiliyor. Mevzuatımız böyle bir sonuca izin veriyor.
ANAYASA MAHKEMESİNİN İKİ KARARI, İKİ FARKLI KONU
İlk dönemlerde mesele yargıya yansıdığında, bazı yargı kararlarında mükellefin bildirdiği telefon ve e-posta bilgileri üzerinden tebligattan fiilen haberdar olup olmadığı, teknik deyimle tebligatın muhatabın ıttılasına girip girmediği sorgulanıyordu. Ne var ki Anayasa Mahkemesinin, elektronik adrese ulaşmayı izleyen beşinci günün sonunda tebliğ yapılmış sayılmasına ilişkin kuralı Anayasa’ya aykırı bulmadığı 19.09.2019 tarihli, E.2018/144, K.2019/72 sayılı kararından sonra yargıda, elektronik adrese ulaşmayı esas alan yaklaşım ağırlık kazandı. SMS veya e-posta ile bilgilendirme yapılmamasının dahi tebligatın geçerliliğini etkilemeyeceği yönünde kararlar verildi.
Süreç böyle ilerlerken Anayasa Mahkemesinin 15.01.2026 tarihli, E.2025/94, K.2026/11 sayılı iptal kararı geldi. Yüksek Mahkeme, elektronik adres kullanma zorunluluğunun başlangıcı, sona ermesi ve kapsamına ilişkin temel esaslar kanunda belirlenmeden Bakanlığa geniş düzenleme yetkisi verilmesini iptal nedeni saydı. Bununla birlikte kanun koyucunun bu alandaki takdir yetkisini kabul ederken önemli bir kayıt ve sınır koydu: “mahkemeye erişim hakkına ilişkin güvencelere aykırı olmamak kaydıyla.
Yüksek Mahkemenin kararındaki ifadeyle, “Kanun koyucunun, mahkemeye erişim hakkına ilişkin güvencelere aykırı olmamak kaydıyla tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirme, kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirleme hususunda takdir yetkisinin bulunduğu açıktır.”
KANUNİ EKSİKLİK TAMAM MAHKEMEYE ERİŞİM GÜVENCESİ YOK
Kararın ardından 7587 sayılı Kanunun 9’uncu maddesiyle Vergi Usul Kanununun 107/A maddesi yeniden düzenlendi ve değişiklik 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi. Ardından 11 Ekim 2026 tarihli ve 33397 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 596 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile uygulama esasları belirlendi.
Peki bu düzenlemeler, Yüksek Mahkemenin vurguladığı mahkemeye erişim güvencelerini yeterince sağladı mı?
Bu soruya olumlu cevap vermek mümkün değil. Yeni kanun, daha önce ikincil düzenlemelerle belirlenen zorunluluk kapsamını ve sistemden çıkış esaslarını bazı farklılıklarla kanun düzeyine taşıdı. Tebliğ de bu çerçeveyi izledi. Ancak kanuni dayanağın güçlendirilmesi, mükellefin tebligattan haberdar olmasını sağlayacak güvencelerin de güçlendirildiği anlamına gelmiyor.
Burada yine Anayasa Mahkemesinin yukarıda belirttiğimiz 19.09.2019 tarihli, E.2018/144, K.2019/72 sayılı kararı öne çıkıyor. Elektronik tebligatın, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılmasına ilişkin kural, 2019 yılında, bu kararla Anayasa’ya aykırı bulunmamıştı. Yeni yasal düzenlemede de bu esas korundu. İdarenin hızlı ve sonuç doğuran tebligat yapma ihtiyacı karşılanırken, mükellefin belgeden haberdar olamaması nedeniyle yaşayabileceği hak kaybı riski devam etti.
DENGE SAĞLANMADI
Oysa beş günlük kural korunurken de muhatabın haberdar olmasını sağlayacak tamamlayıcı güvenceler getirilebilirdi. Yüksek Mahkemenin 2026 kararındaki güvenceler vurgusunu, elbette önceki kararını ortadan kaldıran bir yaklaşım olarak okuyamayız. Ancak bu vurgu, kanun koyucunun takdir yetkisinin yalnızca kanuni düzenleme yapmakla sınırsız hâle gelmediğini de gösteriyor. Yüksek Mahkemenin, 5 gün içerisinde tebliğ edilmiş sayılma kuralıyla mahkemeye etkili erişim arasında somut bir denge kurulması gerekiyordu. İşte yeni düzenlemelerde karşılanmayan tam da budur.
BİLGİLENDİRME VAR HABERDAR OLMA GÜVENCESİ YOK
596 Sıra No.lu Tebliğ’deki bilgilendirme düzenlemesi de bu dengeyi sağlamaktan uzaktır. Tebliğ, muhatabın bildirdiği cep telefonu veya e-posta adresine bilgilendirme yapılmasını talep edebilmesine imkân tanıyor. Ancak bilgilendirmenin herhangi bir nedenle yapılamaması, tebligatın süresini ve geçerliliğini etkilemiyor. Dolayısıyla mükellef bilgilendirme talep etmiş ve iletişim bilgilerini güncel tutmuş olsa bile, kendisine bildirim ulaşmadan dava açma süresi işleyebiliyor. Böyle bir düzenleme, haberdar olmayı kolaylaştırsa da bildirimin başarısızlığı hâlinde hak kaybını önleyen etkili bir güvence sağlamıyor. Mahkemeye erişim bakımından en kritik husus eksik kalmıştır.
FAALİYET BİTİYOR TAKİP YÜKÜ SÜRÜYOR
Bir başka sorun da vergi kaydı resen terk ettirilen tüzel kişiler bakımından sürüyor. Anayasa Mahkemesine yapılan başvuruda aşırı külfet oluşturduğu ileri sürülen, sicil kaydı silininceye kadar sistemden çıkamama ve elektronik tebligatları izleme yükü devam ediyor. Buradaki aşırı külfet değerlendirmesinin başvurunun gerekçesi olduğunu belirtmek gerekir.
Faaliyeti sona eren gerçek kişiler bakımından da soru değişmiyor. Başka bir zorunluluk bulunmaması şartıyla, mükellefiyetin sona erdiği tarihi izleyen beşinci takvim yılı sonundan itibaren başvuruyla sistemden çıkılabiliyor. Faaliyeti biten kişiye yüklenen takip anlaşılır olmuyor.
YARGI SOMUT OLAYDA HABERDER OLMAYI ARAŞTIRACAK MI?
Peki yargı, bireysel uyuşmazlıklarda mahkemeye erişim güvencelerinin gerçekten sağlanıp sağlanmadığını arayacak mı?
Yüksek Mahkeme kararıyla gerçekleştirilen mevzuat düzenlemeleri arasında açıklığa bakarak bunun daha güçlü biçimde sorgulanacağı bir sürece girdiğimiz düşüncesindeyim. Belgenin elektronik kutuya ulaşmasının yanında, mükellefin haberdar olmasını engelleyen koşulların ve idarenin üzerine düşenleri yapıp yapmadığının da incelendiği bir dönem başlayabilir. Öyle de olması gerekiyor. Yargının varlık nedeni, hak arama yollarını daraltmak değil, bu yolların somut olayda etkili biçimde kullanılmasını sağlamaktır. Mahkemeye erişim güvencelerinin denetlenmesi de yargının bu işlevinin gereğidir. Bu, fiilen öğrenilmeyen tebligatın geçersiz sayılması demek değildir.
Ancak tarhiyata karşı dava açma süresinin başlangıcı belirlenirken, mükellefin tebligattan haberdar olmasını engelleyen koşulların ve idarenin bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin somut olarak incelenmesi, mahkemeye erişim hakkının korunmasını sağlar. Böylece devletin hukuken ödenmesi gereken vergileri tahsil etmesi ile mükellefin hukuka aykırı tarhiyatlara karşı hak araması arasında adil bir denge kurulabilir. Avukatların ve mali müşavirlerin de süresi tükenmiş işlemlerle karşılaşmak yerine mesleki görevlerini zamanında ve etkili biçimde yerine getirebilmesi sağlanır.





