5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca ölüm sigortası, uzun vadeli sigorta kollarından biri olarak düzenlenmiştir. Hak sahibi kavramı ise sigortalının veya sürekli iş göremezlik geliri ile malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, anne ve babayı ifade etmektedir.
5510 sayılı Kanun'un 32'nci maddesine göre ölüm sigortasından, ölüm aylığı bağlanması, ölüm toptan ödemesi yapılması, aylık almakta olan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi ve cenaze ödeneği verilmesine ilişkin haklar sağlanmaktadır.
Bu hakların başında, "dul ve yetim aylığı" olarak da bilinen ölüm aylığı gelmektedir. Ölüm aylığı, ölüm gelirinden farklı bir sosyal ödemeyi ifade etmektedir. Nitekim ölüm geliri, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölüm halinde gündeme gelmektedir.
5510 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden sonra ölen sigortalıların hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanabilmesi için, en az 1.800 gün uzun vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olmalıdır.
Diğer yandan, 4/a sigortalıları için, her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması gerekir.
Ayrıca malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı almakta iken ya da bu aylıklara hak kazanmış olup işlemleri tamamlanmamış sigortalılar ile çalışmaya başlamaları nedeniyle aylığı kesilmiş olanlar öldüğünde, hak sahiplerine yazılı istekleri halinde ölüm aylığı bağlanır.
Ölüm aylığından yararlanabilecek hak sahipleri ise sigortalının eşi, çocukları ile belirli şartlarda anne ve babasıdır.
Sigortalının eşine ölüm aylığı bağlanabilmesi için ölüm tarihinde sigortalı ile arasında yasal evlilik bağının bulunması gerekmektedir.
Dul eşe kural olarak sigortalının aylığının %50'si oranında aylık bağlanmaktadır. Aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşe ise Kanun'da belirtilen çalışmama ve kendi sigortalılığından gelir veya aylık almama şartlarını taşıması halinde %75 oranında aylık bağlanabilmektedir.
Çocukların ölüm aylığından yararlanmasında ise yaş, öğrenim, malullük ve medeni durum gibi şartlar önem taşımaktadır.
Erkek çocuklara 18 yaşına, ortaöğrenime devam etmeleri halinde 20 yaşına, yükseköğrenim görmeleri halinde 25 yaşına kadar aylık bağlanabilmektedir.
Malul olan çocuklar ile yaşları ne olursa olsun evli olmayan, sonradan boşanan veya dul kalan kız çocukları da Kanun'da belirlenen şartlarla ölüm aylığından yararlanabilmektedir.
Ayrıca 18 yaşını, lise ve dengi öğrenimde 20 yaşını, yükseköğrenimde 25 yaşını doldurmayan hak sahibi çocukların 4/a kapsamında çalışmaları, yaş ve öğrenim şartları devam ettiği sürece ölüm aylığı bağlanmasına engel oluşturmamaktadır.
Anne ve babaya, geliri net asgari ücretten az olması ve diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç gelir veya aylık bağlanmamış olması şartıyla, eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde toplam %25 oranında ölüm aylığı bağlanır. Anne ve babanın 65 yaşın üzerinde olması halinde ise artan hisseye bakılmaksızın aynı oranda aylık bağlanır.
Ölüm aylığına hak kazanılamaması durumunda eş, çocuklar ve şartları sağlayan anne ve babaya ölüm toptan ödemesi yapılabilmektedir.
Ölüm aylığı almakta olan kız çocuğunun evlenmesi nedeniyle aylığının kesilmesi halinde, talepte bulunması şartıyla almakta olduğu aylığın iki yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödenmektedir.
Ölüm sigortasından sağlanan son hak ise cenaze ödeneğidir. Cenaze ödeneği öncelikle eşine, eşinin bulunmaması halinde çocuklarına, bunlar da bulunmuyorsa sırasıyla diğer hak sahiplerine ödenmektedir.
Sonuç olarak, sigortalının vefatı halinde hak sahiplerine yalnızca ölüm aylığı, şartları bulunması halinde ölüm toptan ödemesi, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği de sağlanabilmektedir.





