Gece çalışması, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 69'uncu maddesinde hüküm altına alınmıştır. "Gece süresi ve gece çalışmaları" başlıklı hüküm uyarınca, saat 20:00'de başlayıp, saat 06:00'ya kadar geçen sürede yapılan çalışma, gece çalışması olarak ifade edilmektedir. Bu saatler arasındaki zaman, İş Hukuku kapsamında çalışma hayatında "gece" olarak isimlendirilir.
İş Kanunu uyarınca işçilerin gece çalışmaları kural olarak günde 7,5 saati geçemez. Bu düzenleme ile gece döneminde çalışan işçilerin sağlıklarının korunması, yorgunluk ve dikkat kaybına bağlı iş kazalarının önlenmesi amaçlanmaktadır.
Yalnızca, turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.
Ancak bu faaliyetler kapsamında olunsa dahi günlük toplam çalışma süresi 11 saati aşamayacaktır. Dolayısıyla istisna tanınan sektörlerde bile mutlak üst sınır günlük 11 saattir. Bu doğrultuda, 11 saati aşan çalışmalar yasak çalışma olarak nitelendirilir.
Gece döneminde yürütülen işlerde fazla çalışma yaptırılması kural olarak yasaktır. Bu nedenle işverenlerin gece vardiyalarında çalışan işçilere, yasal sınırların üzerinde çalışma yaptırmaktan kaçınmaları gerekmektedir. Gece çalışmasında süre sınırlarına aykırı uygulamalar hem idari yaptırımlara hem de işçi alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklara neden olabilmektedir.
Gece çalışmasında 7,5 saatlik sınırın aşılması halinde, haftalık çalışma süresinin 45 saati aşıp aşmadığına bakılmaksızın fazla çalışma ücreti gündeme gelebilmektedir.
Gece çalışmalarında yedi buçuk saati aşan haller de haftalık çalışma süresi kırk beş saati aşmasa dahi doğrudan fazla çalışma olarak değerlendirilmelidir (Yargıtay 9.HD. 17.09.2020 gün, 2016/20709 E, 2020/8341 K.: Yargıtay 9.HD. 24.11.2016 gün, 2015/5746 E, 2016/20693 Κ.).
Yargıtay'a göre gece çalışmaları için günde yedi buçuk saati geçemez kuralı günlük gece çalışmasının üst sınırını oluşturur ve haftalık kırk beş saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa da günde yedi buçuk saati aşan gece çalışmaları fazla çalışma olarak işlem görür (Yargıtay 9.HD. 02.12.2017 gün, 2017/27553 E, 2017/22015 Κ.).
Gece çalışmalarında da ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmamaktadır. Dolayısıyla gece döneminde de fiili çalışma süresi tespit edilirken ara dinlenme süreleri düşülmelidir.
Buna göre;
* 4 saat veya daha kısa süreli çalışmalarda en az 15 dakika,
* 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar olan çalışmalarda en az 30 dakika,
* 7,5 saati aşan çalışmalarda ise en az 1 saat,
ara dinlenmesi verilmelidir.
Dolayısıyla örneğin turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülmeyen işlerde, gece döneminde fiilen 9 saat çalışan bir işçinin haftalık toplam çalışması, 45 saatin altında kalsa dahi istisna kapsamına girmeyen işlerde 7,5 saati aşan gece çalışması mevzuata aykırılık oluşturabileceği gibi fazla çalışma ücreti bakımından da sonuç doğurabilecektir.
Sonuç olarak, gece çalışmalarında kural olarak günlük 7,5 saatlik sınırın aşılmaması ve fazla çalışma yaptırılmaması gerekir. Yalnızca kanunda belirtilen istisnai faaliyetlerde, işçinin yazılı onayıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Ancak günlük 11 saatlik üst sınır her halükarda korunmalı ve istisna dışındaki işlerde 7,5 saati aşan gece çalışmaları fazla çalışma ücreti bakımından da sonuç doğurabilir.





