Avrupa Birliği’nin 18 Eylül’de yayımladığı geçici koruma düzenlemesi, Türkiye’nin elektrik çeliği zincirindeki AB satışlarına yeni bir sınır getiriyor. Ülkeye özel kota ve fiyat eşiği sistemi üç gün sonra uygulanmaya başlayacak.

25 Eylül’de yeni sistem devreye giriyor

Avrupa Komisyonu, enerji altyapısının kritik girdileri arasında yer alan tane yönlendirilmiş elektrik çeliği ile bu üründen üretilen laminasyon ve çekirdeklerin ithalatında geçici koruma önlemi uygulanmasına karar verdi.

Düzenleme 18 Eylül’de yayımlandı ancak 25 Eylül 2026’da yürürlüğe girecek. Önlem 155 takvim günü uygulanacak ve mevcut takvime göre 26 Şubat 2027’ye kadar devam edecek.

Karar Türkiye’nin bütün çelik ihracatını kapsamıyor. Düzenleme, özellikle güç transformatörleri ve endüktörlerde kullanılan elektrik çeliği ile bu çelikten işlenen laminasyon ve çekirdek ürünlerine yönelik.

Avrupa Komisyonu, söz konusu ürünlerin AB’nin elektrik şebekesi açısından stratejik önem taşıdığını, ithalattaki hızlı artışın ve küresel üretim fazlasının Avrupa’daki üreticiler üzerinde baskı yarattığını belirtiyor.

Türkiye’ye 14 bin 161 tonluk ülke kotası

Yeni sistemde Türkiye açısından en dikkat çekici bölüm, transformatör ve endüktörlerde kullanılan çelik laminasyon ve çekirdekler için ayrı bir ülke kotası oluşturulması oldu.

Türkiye’ye 26 Şubat 2027’ye kadar kullanılmak üzere **14 bin 161,55 tonluk tarife kotası** ayrıldı. Bu miktar, aynı ürün grubunda Çin’e ayrılan 4 bin 241 tonluk ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne ayrılan yaklaşık 2 bin 705 tonluk kotanın oldukça üzerinde bulunuyor.

Kotalar “ilk gelen ilk yararlanır” esasına göre yönetilecek. Bu nedenle Türkiye’den AB’ye satış yapan şirketler açısından yalnızca toplam kota miktarı değil, sevkiyatların zamanlaması da önem kazanacak.

Türkiye’nin elektrik çeliği zincirinde AB pazarındaki ağırlığı da düzenlemenin neden doğrudan Türkiye’yi ilgilendirdiğini gösteriyor. Komisyon verilerine göre Türkiye’nin inceleme kapsamındaki toplam AB ithalatındaki payı 2021’de yüzde 16 seviyesindeyken 2025’te yüzde 13’e geriledi. Buna rağmen Türkiye, Çin ve Japonya’nın ardından en büyük tedarikçiler arasında yer almaya devam etti.

Fiyat eşiğinin altı ek vergiye girecek

Yeni uygulama yalnızca miktar kotasından oluşmuyor. Avrupa Birliği aynı zamanda ürün bazında fiyat eşikleri belirledi.

Transformatör laminasyonlarında kota içindeki fiyat eşiği ton başına **4 bin Euro**, kota dışında ise **4 bin 550 Euro** olarak uygulanacak. Çelik çekirdeklerde ise sınır kota içinde **5 bin Euro**, kota dışında **5 bin 600 Euro** olacak.

AB sınırındaki net ithalat fiyatının belirlenen eşikten düşük olması halinde aradaki fark geçici koruma vergisi olarak tahsil edilecek. Fiyat eşik seviyesinin üzerinde veya aynı seviyede kalırsa ilave vergi alınmayacak.

Bu sistem, kota tamamen dolmasa bile düşük fiyatlı ihracatta ilave maliyet yaratabilecek. Kota dolduğunda ise daha yüksek fiyat eşiğinin devreye girmesi ihracatçı üzerindeki fiyat baskısını artırabilecek.

Düzenlemede transformatörün içine monte edilmiş çekirdekler için ayrıca farklı bir yöntem benimsendi. Bu ürünlerde kota uygulanmayacak ancak transformatörün içinde bulunan çekirdeğin ağırlığı üzerinden ton başına **1.140 Euro** geçici koruma vergisi alınacak.

AB ithalatı dört yılda yüzde 120 arttı

Avrupa Komisyonu’nun incelemesine göre elektrik çeliği ile laminasyon ve çekirdeklerin AB’ye toplam ithalatı 2021’de yaklaşık 135 bin ton seviyesindeyken 2025’te 297 bin tonu aştı.

Böylece dört yıldaki artış yüzde 120’ye ulaştı. İthalat 2024’te yüzde 23, 2025’te ise bir önceki yıla göre yüzde 33 yükseldi.

2025 itibarıyla Çin toplam ithalatta yüzde 53 payla ilk sıraya yerleşirken Japonya yüzde 20, Türkiye yüzde 13 pay aldı.

Komisyon, küresel çelik sektöründeki kapasite fazlasını, başka ülkelerde yükselen ticaret engellerini ve ihracatın Avrupa’ya yönelmesini ithalat baskısını artıran başlıca nedenler arasında gösteriyor.

AB’nin değerlendirmesinde elektrik çeliğinin sıradan bir çelik ürünü olmaması da belirleyici oldu. Bu malzemeler elektrik iletimindeki enerji kayıplarını azaltan transformatörlerin temel parçaları arasında bulunuyor. Yenilenebilir enerji yatırımları, elektrik şebekelerinin yenilenmesi ve veri merkezlerinin büyümesiyle bu ürünlere olan talebin önümüzdeki yıllarda artması bekleniyor.

Türk ihracatçısı için iki kritik eşik

Türkiye’den Avrupa’ya satış yapan üreticiler açısından 25 Eylül’den sonra iki ayrı sınır öne çıkacak: kullanılabilir ülke kotası ve AB’nin belirlediği asgari fiyat eşikleri.

Türkiye’ye ayrılan 14 bin 161 tonluk kota ihracatın tamamen durması anlamına gelmiyor. Ancak kota dışında fiyat eşiğinin yükselmesi ve düşük fiyatlı sevkiyata aradaki fark kadar ek vergi uygulanması, şirketlerin fiyatlama ve sevkiyat planlarını değiştirebilir.

Özellikle Avrupa enerji altyapısındaki yatırımlar nedeniyle talebin güçlü kaldığı bir dönemde getirilen önlem, Türk üreticiler açısından AB pazarındaki rekabet koşullarını daha sıkı hale getiriyor.

Geçici uygulamanın ardından Avrupa Komisyonu soruşturmayı tamamlayacak. Kalıcı koruma önlemi alınabilmesi için AB üyesi ülkelerin gerekli çoğunlukla düzenlemeyi desteklemesi gerekecek. Bu nedenle Türk ihracatçısı açısından yalnızca 25 Eylül’de başlayacak kota değil, 2027’nin ilk aylarında alınabilecek nihai karar da yakından izlenecek.

Murat Ali Oral-Dünya