Şirket değerlemesi, bir işletmenin finansal performansı, varlıkları ve piyasa koşulları analiz edilerek adil pazar değerinin belirlenmesi sürecidir.
Şirket değerlemesi, şirket satışı veya birleşmesi, yatırımcı çekme, halka arz, miras veya devir hallerinde yapılır.
Şirket değerlemesi yapacak uzman; finansal analiz, muhasebe ve sektör bilgisine hâkim, değerleme yöntemlerinde yetkin, bağımsız ve objektif hareket edebilen, deneyimli bir denetim danışmanlık uzmanı olmalıdır.
Şirket Değerleme Uzmanının Temel Özellikleri:
Yetkinlik ve Eğitim: Finans, işletme, iktisat veya mühendislik kökenli, şirket değerleme tekniklerinde uzmanlaşmış olmalıdır.
Bağımsızlık ve Tarafsızlık: Değerleme sürecine dış etkenlerin karışmadığı, etik kurallara bağlı, objektif raporlama yapan olmalıdır.
Finansal ve Sektörel Analiz Yeteneği: Finansal tabloları (bilanço, gelir tablosu) detaylı analiz edebilen ve şirketin bulunduğu sektördeki trendleri, rekabeti ve makroekonomik gelişmeleri yorumlayabilen olmalıdır.
Yöntem Bilgisi: İndirgenmiş Nakit Akımları (İNA), Emsal Karşılaştırma, Maliyet Yaklaşımı gibi yöntemleri doğru uygulayabilen olmalıdır.
Deneyim ve Sertifikasyon: Özellikle YMM - SMMM ve SPK lisanslı değerleme uzmanları olmalıdır.
Analitik Düşünce: Şirketin maddi olmayan varlıklarını (marka, patent, müşteri sadakati) ve gelecekteki potansiyel kârını doğru tahmin edebilir olmalıdır.
A. Net Bugünkü Değeri Yöntemi
Şirketin net bugünkü değeri, gelecekteki nakit girişlerinin bugünkü değerinden nakit çıkışlarının (yatırım maliyeti) çıkarılmasıyla elde edilen farktır. Paranın zaman değerini hesaba katarak bir yatırımın kârlılığını ölçer; pozitif sonuç değer yarattığını, negatif sonuç ise değer kaybını gösterir.
Diğer bir ifade ile şirketin gelecekte üreteceği nakit akışlarının bugünkü değerine indirgenmesiyle bulunur. Net bugünkü değeri hesaplanırken şu aşamalar izlenecektir.
Şirket varlıklarının ve yükümlülüklerinin ayrımı yapılır, unsurlar tanımlanır (gelirler, yatırımlar, yıpranma payları, vergiler, işletme sermayesi, diğer varlıklardaki artışlar ve azalışlar)
· Şirketin geçmiş yıllar nakit akımları incelenir,
· Şirketin nakit akımlarını etkileyen kalemlerin tahmini yapılır,
· Genel varsayımlar ve çeşitli senaryoların (iyimser, kötümser ve normal) varsayımları belirlenir,
· Nakit akımları tahmin edilir,
· Iskonto oranı tahmin edilir,
· Artık değer bulunur,
· İndirgenmiş nakit akımları ile kullanılmayan fazla arsa, arazi ve stokların değeri toplanır, bu toplamdan borçların bugünkü değeri çıkarılarak firma değerine ulaşılır,
· Sonuçlar analiz edilir.
B. Net Aktif Değeri Yöntemi
Şirketin net aktif değeri (NAD), varlıkların (nakit, taşınmaz, stok) cari piyasa değerinden toplam borçların çıkarılmasıyla bulunan ve tasfiye durumunda hissedarlara kalacak tahmini tutarı gösteren öz kaynak değeridir. Genellikle holdingler, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve yatırım fonları için kullanılan bu yöntem, şirketin minimum değerini belirlemek için bilanço kalemlerinin piyasa değerine güncellenmesiyle hesaplanır.
Temel Amaç: Şirketin varlıklarının satılması durumunda elde edilecek gerçek nakit miktarını bulmaktır.
Net aktif değer = İşletmenin aktiflerinin piyasa değeri ( - ) İşletmenin borçlarının piyasa değeri
C. Defter Değeri Yöntemi
Şirketin defter değerlemesi, bilançodaki toplam varlıklardan toplam yükümlülüklerin (borçların) çıkarılmasıyla elde edilen öz sermaye değeridir. Bu yöntem, şirketin tasfiyesi durumunda hissedarların alacağı teorik tutarı gösterir. Hissenin defter değeri ise toplam defter değerinin hisse sayısına bölünmesiyle bulunur.
Defter Değeri = Toplam Varlıklar (-) Toplam Borçlar
Pay başına Defter Değeri = Öz kaynak/Toplam hisse
D. Tasfiye Değeri Yöntemi
Şirketin tasfiyesin yapılacağı tarihteki şirketin değeridir. Bu tarihte şirket faaliyetleri tamamen son verilir. Bu süreç içerisinde alacaklılara alacakları dağıtılır, şirket aktifleri elden çıkarılır ve şirketin finansal değeri kaybolacak şekilde şirket çözülmeye girer. Mali tabloda bulunan bütün değerler nakde çevrilir.
E. İşleyen Teşebbüs Değeri Yöntemi
İşleyen teşebbüs değeri, bir şirketin mevcut faaliyetlerini sürdürdüğü ve gelecekte de kâr elde etmeye devam edeceği varsayımıyla, bir bütün olarak devredilmesi halinde ulaşılan piyasa değeridir. Varlıkların toplamından ziyade, nakit akış yaratma potansiyeli ve şerefiye gibi maddi olmayan değerleri de kapsayan bu yöntem, genellikle kârlı ve büyüyen şirketler için kullanılır. İşletme bir bütün olarak, onun parçalarının (makine, bina, stok) toplam değerden daha yüksektir.
İşleyen Teşebbüs Değeri = Net Aktif Toplamı+ Şerefiye
Şerefiye kavramının içinde güçlü bir marka değeri bulunur. Şerefiye, bir işletmenin satın alma bedelinin, net varlıklarının piyasa değerini aşan kısmı olup; marka bilinirliği, müşteri sadakati, ticari itibar, patentler ve kalifiye personel gibi maddi olmayan varlıkların toplam değerini temsil eder.
F. Yeniden Yapma Değeri Yöntemi
Bir tesisin yeniden yapma değeri, mevcut tesisin değerleme tarihinde, tüm özellikleri ile özdeş (aynı fonksiyon ve malzemeye sahip) yeni bir tesisin inşa edilmesi veya satın alınması için gereken toplam maliyettir. Bu değer, tesisin eskiyen kısımları için yıpranma payı düşülmeden, doğrudan maliyetler (malzeme, işçilik, montaj vb.) üzerinden hesaplanır.
G. Emsal Değeri Yöntemi
Şirketin emsal değeri yöntemi (piyasa çarpanları yöntemi), benzer faaliyet gösteren halka açık veya yakın zamanda satılmış şirketlerin piyasa fiyatlarını taban alarak değerleme yapar. Benzer şirketlerin piyasa değerleri ile değerlenen şirketin finansal verileri karşılaştırılarak hızlı ve piyasa odaklı bir değerleme aralığı belirlenir.
Emsal değere göre bir bina ya da arsanın değeri, binanın ya da arsaya emsal teşkil edebilecek, çevresinde bulunan benzer bina ve arsanın en son alım satım fiyatları dikkate alınarak hesaplanmaktadır.
H. Ekspertiz Değeri Yöntemi
Şirket varlıklarının uzman incelemesi değeri yöntemi, işletmenin tüm maddi ve maddi olmayan duran varlıklarının uzmanlar tarafından yaş, teknoloji ve piyasa rayiç bedellerine göre güncel değerinin tespit edilmesiyle yapılan değerleme yöntemidir. Varlıkların toplam piyasa değerinden borçların çıkarılmasıyla net aktif değer hesaplanır; genellikle varlık yoğun şirketler veya tasfiye süreçlerinde kullanılır.
İ. Yeniden Değerlenen Net Aktif Yöntemi
Yeniden Değerlenen Net Aktif Yöntemi, bir şirketin (özellikle gayrimenkul yatırım ortaklıklarının) varlıklarının güncel piyasa değerleri ile güncellenip, toplam borçların bu değerden çıkarılmasıyla öz sermayenin gerçekçi değerini belirleyen bir değerleme yöntemidir. Varlıkların defter değeri yerine yeniden değerleme oranı (genelde Yİ-ÜFE) ile güncellenmiş değerleri temel alınır.
Güncel Değerleme: Bilançodaki maddi duran varlıkların, güncel piyasa değerleri ile yeniden değerlenerek, oluşan değer artışlarının öz sermayeye yansıtılması sürecidir.
Net Aktif Değeri Hesaplaması: Şirketin sahip olduğu taşınmaz ve gayrimenkul değerlerinden borç miktarı çıkarılarak gerçek piyasa değeri bulunur.
Enflasyon Düzeltmesi: Öz sermaye kalemleri, yeniden değerleme değer artış fonu da dâhil edilerek enflasyon düzeltmesine tabi tutulabilir.
Amortisman Etkisi: Hesaplamada iktisadi kıymetlerin bilançodaki kayıtlı değerinden, pasiflerindeki birikmiş amortismanların indirilmesi suretiyle bulunan net tutar esas alınır.
Bu yöntem, enflasyonist ortamlarda duran varlıkların değerinin düşmesi yerine, gerçek piyasa fiyatına güncellenmesini sağlayarak daha doğru bir öz sermaye değeri sağlar.
J. Temettü Verimi Yöntemi
Şirketlerin temettü verimi yöntemi, pay başına düşen yıllık brüt temettü miktarının mevcut hisse senedi fiyatına bölünmesiyle hesaplanan bir yatırım verimlilik ölçütüdür. Formül: (Yıllık Hisse Başına Temettü / Hisse Fiyatı) × 100. Yüksek temettü verimi, hisse senedi fiyatı düştüğünde de yükselebileceğinden (temettü tuzağı), istikrarlı kârlılık geçmişiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Temettü Verimi Yönteminin Temel Özellikleri:
· Hesaplama: Temettü verimi, yatırımcının hisse senedi yatırımından elde ettiği nakit getiri oranını gösterir.
· Kullanım Amacı: Temettü veren şirketlerin verimliliğini kıyaslamak için kullanılır.
· Temettü Tuzağı: Çok yüksek temettü verimi, hisse fiyatının aşırı düşmesi sonucu oluşabilir ve bu durum şirketin finansal sorunları olduğuna işaret edebilir.
· Verimlilik Göstergesi: Temettü verimi, hisse senedine yatırılan her 1 TL'nin ne kadar temettü geliri ürettiğini ölçer.
Temettü Verimi Hesaplama Örneği: Hisse fiyatı 50 TL olan bir şirket, pay başına 3 TL temettü dağıtıyorsa:.
Yatırımcılar, temettü veriminin yanı sıra temettü dağıtım oranına (kârın yüzde kaçının dağıtıldığı) da bakmalıdır.
Temettü Verimi= (3/50)x100= %6
K. Fiyat/Kazanç Oranı Yöntemi
Fiyat/Kazanç oranı, bir şirketin hisse fiyatının hisse başına kârına, bölünmesiyle hesaplanan ve hissenin ucuz mu yoksa pahalı mı olduğunu gösteren temel bir değerleme yöntemidir. Genellikle düşük F/K oranları potansiyel olarak değerinin altında, yüksek oranlar ise pahalı veya yüksek büyüme beklentisine işaret eder.
Yatırımcıların şirketin ürettiği 1 TL'lik kâr için ne kadar ödeme yapmaya istekli olduğunu gösterir. Örneğin, F/KB’sın 10 olan bir şirket, mevcut kar düzeyiyle yatırımını 10 yılda çıkarabilir.
Kullanım Amacı: Sektördeki benzer şirketlerle karşılaştırma yapmak ve şirketin finansal sağlığını değerlendirmek için kullanılır.
Sınırlamalar: Negatif kâr durumunda (zarar) F/K hesaplanamaz veya anlamlı olmayabilir. Sektör ortalamalarına göre değerlendirilmelidir.
Dinamik Yapı: Hisse fiyatı günlük, kâr ise çeyreklik değiştiğinden F/K oranı sürekli güncellenir.
Sektörel Farklılıklar: Yüksek büyüme potansiyeli olan sektörlerde (örneğin teknoloji) F/K oranları yüksek olabilir, bu durum her zaman pahalı olduğu anlamına gelmez.
L. Fiyat/Nakit Akım Oranı Yöntemi
Fiyat/Nakit Akım oranı, bir şirketin hisse fiyatını hisse başına faaliyet nakit akışına bölerek piyasa değerlemesini ölçen, muhasebe karlarından ziyade gerçek nakit üretim gücüne odaklanan çarpan yöntemidir. Genellikle benzer şirketlerin (sektör ortalaması) çarpanları kullanılarak şirketin piyasa değerini hesaplamak için kullanılır.
Temel Mantık: şirketin hisse fiyatına göre ne kadar nakit ürettiğini ölçer.
M. Piyasa Kapitalizasyon Değeri Yöntemi
Piyasa Kapitalizasyon Değeri yöntemi, halka açık şirketlerin toplam değerini, mevcut hisse senedi fiyatı ile toplam hisse adedinin çarpılmasıyla hesaplayan en yaygın yöntemdir. Bu yöntem, piyasanın şirkete biçtiği anlık değeri yansıtır. Kullanım Alanı: Sadece borsada işlem gören (halka açık) şirketler için uygulanabilir.
Avantajı: Hızlı, şeffaf ve piyasa algısını, yatırımcı beklentilerini ve arz-talebi anlık olarak yansıtır.
Dezavantajı: Piyasadaki aşırı dalgalanmalardan etkilenir ve şirketin gerçek içsel değerini veya gelecekteki potansiyel nakit akışlarını her zaman doğru yansıtmayabilir.
YMM/BD HASAN SANCAK
Kaynakça: Başkent Üniversitesi
