İlk uzun vadeli sigorta başlangıcı, prim ödeme gün sayısı, sigortalılık süresi ve yaş koşulu birlikte değerlendirilir.
1. 4A (SSK) nedir?
4A, hizmet akdiyle bir işverene bağlı çalışanların sosyal güvenlik statüsüdür. Yaşlılık aylığı, ilgili kanuni koşulları tamamlayan sigortalıya bağlanır. Staj ve çıraklık kapsamında yalnız kısa vadeli sigorta bildirimi yapılmış olması, kural olarak emeklilikte esas alınan uzun vadeli sigorta başlangıcı değildir. Borçlanmalar ve özel durumlar ayrıca değerlendirilir. Ayrıca 1/10/2008 öncesi ilk sigorta başlancı olanların son 2520 gün içinde 4/A günlerinin fazla olması durumunda 4/A emekliliği şartları geçerli olur.
2. İlk işe giriş tarihine göre genel tablo (TABLO-1)
3. 8 Eylül 1999 ve öncesi: EYT kapsamında emeklilik
7438 sayılı düzenleme kapsamında ilgili sigortalılar için normal yaşlılık emekliliğinde yaş koşulu kaldırılmıştır; prim ve sigortalılık süresi koşulları devam eder. Genel olarak kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıl sigortalılık süresi ile başlangıç tarihine göre değişen prim günü aranır. Daha eski girişlere ait geçiş hükümleri saklıdır. EYT, 3.600 günle kısmi emeklilikteki yaş koşulunu genel olarak kaldırmaz. (TABLO2)
4. 3.600 günle kısmi emeklilik
8 Eylül 1999 ve öncesinde uzun vadeli sigortalı olanlar, en az 15 yıl sigortalılık ve 3.600 prim günü yanında ilgili kademeli yaş koşulunu da sağlamalıdır. Kademeli yaşın belirlenmesinde, 15 yıl ve 3.600 gün ile başlangıçta aranan yaş şartının birlikte hangi dönemde karşılandığı önemlidir. (TABLO3)
Örnek: 1995 girişli ve 3.600 günü 2020 yılında tamamlayan bir erkek, diğer şartları da karşılıyorsa 60 yaşında; aynı koşullardaki kadın ise 58 yaşında kısmi emekli olabilir.
5. 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 girişliler
Bu dönemde ilk kez sigortalı olanlarda iki genel seçenek bulunur: 7.000 prim günü ve kadın 58/ erkek 60 yaş; veya 25 yıllık sigortalılık süresi, 4.500 prim günü ve aynı yaş koşulları. 4.500 gün seçeneğinde 25 yıl koşulu ayrıca zorunludur. (TABLO 4)
6. 1 Mayıs 2008 ve sonrası: 7.200 günle normal emeklilik
5510 sayılı Kanun kapsamında 7.200 günün tamamlandığı yıl aralığı emeklilik yaşını belirler. Yalnızca işe giriş yılına bakmak yeterli değildir. (TABLO 5)
7. 4.600–5.400 günle kısmi emeklilik
1 Mayıs 2008 sonrasında başlayanlarda kısmi emeklilik için gereken prim, ilk sigortalılık yılına göre 4.600 günden başlayıp 5.400 güne yükselir. Yaş ise ilgili kademeli hükümlerle belirlenir. ‘(TABLO 6)
*Önemli: Daha erken girişlerdeki 4.600–5.300 gün geçiş şartlarında yaş hesabı bireysel olarak SGK tarafından değerlendirilmelidir.
8. Normal ve kısmi emeklilik farkı
Kısmi emeklilikte daha az prim günü yeterli olabilir, ancak yaş koşulu daha ileri olabilir. Aylık tutarı yalnızca prim gününe değil; prime esas kazançlara, primlerin dönemine ve aylık bağlama kurallarına da bağlıdır.
9. Eksik primler nasıl tamamlanabilir?
Mevzuattaki şartlarla doğum borçlanması, askerlik borçlanması, yurt dışı borçlanması ve isteğe bağlı sigorta seçenekleri değerlendirilebilir. Özellikle yurt dışı borçlanması ve 1 Ekim 2008 sonrası isteğe bağlı sigorta süreleri, kural olarak 4B kapsamında değerlendirilebildiğinden emeklilik statüsünü değiştirebilir. Askerlik sigorta öncesindeyse borçlanma başlangıç tarihini geriye çekebilir. Her işlemden önce SGK hesabı kontrol edilmelidir.
10. Emeklilik başvurusu nereye yapılır?
Koşulları tamamlayan 4A çalışanları, işten ayrılış işlemlerinin ardından en son çalıştıkları işyerinin bağlı bulunduğu SGK il/merkez müdürlüğüne veya e-Devlet üzerinden başvurabilir. Temel belge Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesidir. İşten ayrıldıktan sonraki ilk 10 günde talepte bulunanlardan Sigortalı İşten Ayrılış Belgesi istenebilir. Kurum gerektiğinde ek bilgi veya belge talep edebilir.
11. Başvuru takibi ve ilk maaş
SGK, hizmetleri ve koşulları inceledikten sonra aylık bağlama işlemini sonuçlandırır. Bildirim yazısı ve SMS gönderilebilir; süreç e-Devlet’ten izlenebilir. İlk aylık, başvuruda tercih edilen anlaşmalı bankadan alınabilir. Sonradan banka/şube değişikliği SGK veya e-Devlet üzerinden talep edilebilir.
12. 4A emekli aylığı hangi gün ödenir?
Olağan ödeme takviminde tahsis numarasının son rakamına göre ayın 17–26’sı arasında ödeme yapılır. Özel dönemlerde SGK farklı takvim açıklayabilir. (TABLO 7)
13. Emekli aylığı evde alınabilir mi?
SGK’nın bilgilendirmesine göre, talep eden hak sahipleri PTT aracılığıyla konutta aylık ödeme uygulamasından yararlanabilir. Talep, SGK’ya dilekçeyle veya e-Devlet üzerinden iletilebilir.
14. Sık sorulan sorular
3.600 günü olan herkes emekli olabilir mi?
Hayır. Uygun ilk giriş tarihi, 15 yıl ve kademeli yaş koşulu da gerekir.
EYT, 3.600 günle emeklilik yaşını kaldırdı mı?
Hayır. EYT kapsamında normal yaşlılık emekliliği ile kısmi emeklilik koşulları birbirinden farklıdır.
2000 girişli biri EYT’li midir?
Kural olarak hayır; ancak başlangıcı etkileyen geçerli borçlanma ve hizmet tespiti gibi özel durumlar incelenebilir.
2008 girişli kaç günle emekli olur?
30 Nisan 2008’e kadar girişte 7.000/4.500; 1 Mayıs 2008 ve sonrasında normal emeklilikte 7.200 gün kuralları geçerlidir.
7.200 günü doldurmak yeterli midir?
Hayır. Kademeli yaş koşulu da karşılanmalıdır.
Sonuç
Emeklilik tarihini belirlemenin ilk adımı, uzun vadeli sigorta başlangıcını ve hizmet dökümünü doğrulamaktır. Aynı prim gününe sahip kişiler farklı işe giriş tarihlerinden dolayı farklı şartlara tabi olabilir. Kesin emeklilik tarihi, SGK’nın bireysel hizmet ve mevzuat incelemesiyle belirlenir.
Bu rehber özel emeklilik halleri (maluliyet, engellilik, yıpranma, maden işçiliği, karma hizmet vb.) için bireysel hesap yerine geçmez.
